Kısaca
- İletimde yıllık CAPEX 2019'da yaklaşık 10,4 milyar avroydu, 2025'te 30,5 milyar avroya ulaştı.
- Dağıtımda yıllık CAPEX 2021-2024 arasında %51 artarak 23,5 milyar avrodan 35,3 milyar avroya yükseldi.
- İletimdeki PCI ve PMI projelerinin her yıl %9 ile %30'u gecikmeden etkileniyor; ortalama uygulama süresi 12 yıl.
- Tıkanıklık geliri 2019-2025 arasında yedi katına çıktı; gelirin yaklaşık %60'ı sonraki kullanım için ayrılmış durumda.
Avrupa Birliği Enerji Düzenleyicileri İşbirliği Ajansı (ACER), Avrupa'daki enerji altyapısının gelişimini inceleyen 2026 İzleme Raporu'nu yayımladı. Rapor elektrik, gaz ve hidrojen şebekelerinin değişen enerji ihtiyaçlarına uyum sağlayıp sağlamadığını inceliyor. Ayrıca bunun yatırım maliyetleri, gecikmeler ve tüketici maliyetleri açısından ne anlama geldiğini ele alıyor.
Yatırım artışı ve nedenleri
Rapora göre AB'de elektrik iletim sistemlerindeki yıllık sermaye harcaması (CAPEX) 2019 ile 2025 arasında yaklaşık üç katına çıktı. Harcama yaklaşık 10,4 milyar avrodan 30,5 milyar avroya yükseldi. Dağıtım tarafında da artış var: yıllık CAPEX 2021 ile 2024 arasında 23,5 milyar avrodan 35,3 milyar avroya çıktı.
ACER, yenilenebilir üretimin genişlediğini ve ısı pompaları, elektrikli araçlar ile veri merkezleri nedeniyle elektrik talebinin arttığını belirtiyor. Elektrik şebekelerinin yeni bağlantıları ve değişen üretim ile tüketim kalıplarını karşılaması gerekiyor. Gaz şebekelerinin ise düşen talebe uyum sağlaması gerekiyor; hidrojen henüz erken aşamada.
Rapor yazarlarına göre elektrik şebekesi yatırımlarındaki artışın bir nedeni daha yüksek imalat fiyatları. Başlıca neden ise sistem genelinde yeni kullanıcıların bağlanmasına ve elektrik alışverişine yönelik talebin büyümesi.
Gecikmeler ve maliyeti
Rapor, yüksek yatırım harcamasının tek başına altyapının artan iletim kapasitesi ihtiyaçlarına yetişmesini sağlamadığını vurguluyor ve iki etkene işaret ediyor. Birincisi gecikmeler. Avrupa'nın öncelikli projelerinde ilerleme kaydedilmesine rağmen gecikmeler esas olarak izin verme süreçleri nedeniyle sürüyor. Bu durum tıkanıklık maliyetlerini artırıyor ve daha ucuz, daha temiz üretime erişimi yavaşlatıyor.
Elektrik iletimindeki ortak çıkar projelerinin (PCI) ve karşılıklı çıkar projelerinin (PMI) her yıl %9 ile %30'u arasındaki bölümü gecikmelerden etkileniyor. PCI'ların yaklaşık %40'ı ise bir noktada gecikmeyle karşılaşıyor. Rapora göre bu gecikmeler, söz konusu projelerde ortalama 12 yıl süren uygulama süresine katkı yapıyor. ACER'in tahminine göre PCI ve PMI niteliğindeki iletim projelerinin tesliminde bir yıllık gecikme, 4 milyar avro net ekonomik refah kaybına yol açıyor.
Tıkanıklık geliri
İkinci etken, tıkanıklık gelirinin belirgin biçimde artması. Bu gelir, AB elektrik şebekesindeki kısıtlar nedeniyle teklif bölgeleri arasında elektrik fiyatları farklılaştığında, kıt sınır ötesi iletim kapasitesinden elde ediliyor. Gelir 2019 ile 2025 arasında yedi katına çıkarak 1,3 milyar avrodan 9,2 milyar avroya yükseldi.
Rapora göre mevcut toplam tıkanıklık gelirinin yaklaşık %60'ı sonraki kullanım için ayrılmış durumda. Bu tutar 2025'te yaklaşık 12,5 milyar avroya denk geliyor. ACER, AB kurallarının bu gelirin sınır ötesi şebeke kısıtlarını gidermek için yeniden yatırıma dönüştürülmesini öngördüğünü hatırlatıyor. Bu öncelikli hedefler zaten karşılanmışsa gelirin tarife indirimlerine yönlendirilmesi gerekiyor.
Enerji Kulisi Haber Merkezi; EPDK, Enerji Bakanlığı, TEİAŞ gibi resmi kurumların duyurularını ve yerli-yabancı sektör kaynaklarını takip eder. Her haber kaynağı belirtilerek ve editör onayından geçerek yayımlanır.

