Kısaca
- Birol'a göre Rus enerji hatları ile Hürmüz Boğazı güzergâhı bugün felç durumda.
- Birol, motorin fiyatlarının savaşın başlamasından bu yana yüzde 200'ün üzerinde arttığını söyledi.
- Çin hariç dünyada elektrikli otomobil satışları son dokuz ayda rekor düzeyde yüzde 60 arttı.
- IEA, COP31'de elektriğin enerji tüketimindeki payının 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarılmasını öneriyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, İstanbul'da düzenlenen 17. Boğaziçi Zirvesi kapsamındaki "Yeniden Şekillenen Dünyada Jeopolitiğe Yön Vermek: Enerji Koridorları ve Yeni Güç Dengesi" başlıklı panele video mesaj gönderdi. Mesajında küresel enerji piyasalarını, Orta Doğu'daki savaşın etkilerini ve Antalya'da yapılacak COP31 İklim Zirvesi'ne ilişkin beklentilerini değerlendirdi.
Kesintiye uğrayan iki ana güzergâh
Birol, enerji ile jeopolitiğin her zaman iç içe olduğunu söyledi. Ancak siyasi gelişmelerin enerji piyasalarında bugünkü kadar belirleyici olduğu bir dönem görmediğini belirtti. Ona göre küresel enerji ticaretinin temel güzergâhlarındaki kesintiler dünya ekonomisi için ciddi risk oluşturuyor.
Birol, dört yıl öncesine kadar dünya enerji ticaretinin iki ana güzergâh üzerinden şekillendiğini hatırlattı. Bunlardan biri Batı Sibirya'dan Avrupa'ya uzanan Rus enerji hatları, diğeri Orta Doğu petrol ve doğal gazını Hürmüz Boğazı üzerinden Asya'ya ve diğer pazarlara taşıyan güzergâhtı. Birol bugün bu iki büyük hattın da felç olduğunu belirtti. Durumu enerji dünyası için çok büyük bir şok olarak niteledi. Mart ayında da söylediği gibi bunun tarihte karşılaşılan en büyük enerji arz güvenliği tehdidi olduğuna inandığını ifade etti.
Birol, fiyat artışının yalnızca ham petrolle sınırlı kalmadığını da vurguladı. Motorin fiyatlarının savaşın başlamasından bu yana yüzde 200'ün üzerinde yükseldiğini söyledi.
Krizin hızlandırdığı eğilimler
Birol'a göre ülkeler krize hem kısa vadeli önlemlerle hem de enerji politikalarında uzun vadeli değişikliklerle yanıt veriyor. Özellikle son dokuz ayda küresel enerji piyasalarında dört önemli eğilim hız kazandı.
İlk eğilim yenilenebilir enerji yatırımlarındaki artış. Ülkeler ithalat bağımlılığını azaltmak için yerli kaynaklara dayalı elektrik üretimine daha fazla yöneliyor. Birol, yenilenebilir enerjinin artık yalnızca iklim politikalarının değil, enerji güvenliği stratejilerinin de temel unsurlarından biri olduğunu söyledi.
İkinci eğilim elektrikli otomobil pazarında görüldü. Birol'a göre yükselen benzin ve motorin fiyatları tüketicileri elektrikli araçlara yöneltti, hükümetlerin teşvikleri de bu yönelimi güçlendirdi. Çin'i bu alanda ayrı bir kategoride değerlendiren Birol, Çin hariç dünyanın geri kalanında elektrikli otomobil satışlarının son dokuz ayda rekor düzeyde yüzde 60 arttığını söyledi. Bu yükselişin savaşın enerji tüketim alışkanlıklarına etkisini gösterdiğini, tüketicilerin petrol ürünleri yerine elektriğe yöneldiğini belirtti.
Üçüncü eğilim kömürde yaşandı. Birol, Çin ve Hindistan'da kömür tüketiminin de arttığını, bu yükselişin kalıcı olup olmayacağının önümüzdeki dönemde netleşeceğini söyledi. Dördüncüsü nükleer enerji: Birol'a göre dünya genelinde 90 GW'lık nükleer kapasite inşa halinde ve bu, son 40 yılın en yüksek seviyesi. Birol, arz güvenliği kaygılarının ülkeleri farklı kaynaklara yönlendirdiğini, bu gelişmelerin mevcut krize verilen farklı tepkiler olduğunu ifade etti.
Güven ve tedarikçi çeşitlendirmesi
Birol, ülkelerin artık tek bir tedarikçiye ya da ticaret güzergâhına bağımlı kalmak istemediğini söyledi. Örnek olarak Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin Hürmüz Boğazı'na alternatif petrol ve doğal gaz taşıma hatları geliştirmesini gösterdi. Enerji ithalatçısı ülkelerin de tedarik kaynaklarını çeşitlendirmeye çalıştığını belirtti.
Birol'a göre piyasalardaki asıl sorun kaynak yetersizliğinden çok güven eksikliği. Enerji dünyasının en kıt kaynağının petrol, motorin, LNG, uranyum ya da bakır olmadığını, güven olduğunu söyledi. Ülkelerin başka bir enerji krizinin mağduru olmak istemediği için güvenebilecekleri ortaklarla çalışmak istediğini ekledi.
Birol, enerji ithalatında fiyatın artık tek belirleyici olmadığını, ülkelerin daha güvenilir bir tedarikçi için daha yüksek bedel ödemeyi kabul edebileceğini söyledi. LNG örneğinde, bir tedarikçi ürünü 3 dolardan, bir diğeri 4 dolardan sunuyorsa ve ikincisi daha güvenilir görülüyorsa daha pahalı teklifin tercih edilebileceğini anlattı. Enerjinin siyasi baskı aracı olarak kullanılma riskinin de ülkelerin kararlarını etkilediğini belirten Birol, önümüzdeki dönemde güvenilir tedarikçilerin ve alternatif ticaret güzergâhlarının daha fazla önem kazanacağını kaydetti.
COP31 için elektrifikasyon önerisi
Konuşmasının son bölümünde Antalya'da düzenlenecek COP31'e değinen Birol, IEA'nın zirvede elektrifikasyonun hızlandırılmasını temel hedeflerden biri olarak önerdiğini açıkladı. Küresel enerji tüketiminde elektriğin payı bugün yaklaşık yüzde 24. IEA bu payın 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarılmasını öneriyor.
Birol'a göre elektrifikasyon, enerji ithalatına bağımlılığı azaltmanın yanı sıra karbon emisyonlarının düşürülmesine ve ülkelerin rekabet gücünün artmasına katkı sağlayacak. Enerji güvenliği ile iklim değişikliğiyle mücadele hedeflerinin giderek birbirine yaklaştığını da söyledi.
Birol, COP31'de ülkelerin ortak bir elektrifikasyon taahhüdü üzerinde anlaşmasını beklediğini belirtti. Bütün ülkelerin imzalayacağı bir karar ya da taahhüdün yatırımcılara ve piyasalara güçlü ve açık bir mesaj vereceğine inandığını ifade etti.
Enerji Kulisi Haber Merkezi; EPDK, Enerji Bakanlığı, TEİAŞ gibi resmi kurumların duyurularını ve yerli-yabancı sektör kaynaklarını takip eder. Her haber kaynağı belirtilerek ve editör onayından geçerek yayımlanır.

