Kurs hakkında
Elektrik enerjisi, ekonomik ve sosyal hayatın devamlılığı açısından stratejik bir kaynak olmasının yanı sıra, üretimden tüketime kadar birçok farklı hukuki, teknik ve ekonomik ilişkinin aynı anda düzenlenmesini gerektiren özel bir piyasa alanıdır. Türkiye’de elektrik piyasasının hukuki temelini oluşturan 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan satışı ve perakende satışı gibi faaliyetleri birbirinden ayırarak her bir faaliyetin kendine özgü hukuki ve teknik esaslar çerçevesinde yürütülmesini öngörmektedir. Bu sistem içerisinde temel amaç; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması, rekabetçi ve şeffaf bir piyasa yapısının oluşturulması ve enerji arz güvenliğinin sağlanmasıdır.
Elektrik piyasasında özellikle üretim faaliyeti, yüksek miktarda yatırım gerektirmesi, kamu yararı taşıması ve farklı izin ve onay süreçlerini beraberinde getirmesi nedeniyle ayrıntılı bir lisanslama rejimine tabi tutulmuştur. Kural olarak elektrik üretim faaliyetinde bulunmak isteyen tüzel kişilerin, üretim tesisinin yatırımına başlayabilmek için öncelikle önlisans, önlisans kapsamında öngörülen yükümlülükleri yerine getirdikten sonra ise üretim lisansı almaları gerekmektedir. EPDK'nın açıklamalarına göre önlisans, yatırımcının gerekli izin, onay, ruhsat ve benzeri işlemleri tamamlayabilmesine imkân veren belirli süreli bir hukuki statü niteliğindeyken, üretim lisansı piyasada fiilen elektrik üretim faaliyetinde bulunabilmenin temel hukuki aracıdır.
Bu nedenle bir elektrik üretim projesinin hukuki yaşamı yalnızca lisansın alınmasından ibaret değildir. Projenin başvuru aşamasından önlisansın alınmasına, gerekli mülkiyet ve kullanım haklarının elde edilmesinden bağlantı ve diğer idari izinlerin tamamlanmasına, önlisans yükümlülüklerinin yerine getirilmesinden üretim lisansının alınmasına ve nihayet tesisin işletmeye alınmasına kadar birbirini takip eden çok sayıda hukuki işlem bulunmaktadır. Önlisans sürecinde öngörülen yükümlülüklerin zamanında ve mevzuata uygun şekilde yerine getirilmemesi, üretim lisansının alınamamasına ve önlisansın sona ermesine veya iptaline kadar varabilecek sonuçlar doğurabilmektedir.
Elektrik piyasasındaki hukuki riskler yalnızca ilk lisans başvurusu aşamasında da ortaya çıkmamaktadır. Önlisans ve lisans dönemlerinde pay devri, lisans tadili, süre uzatımı, kurulu güç değişiklikleri ve proje kapsamındaki değişiklikler yatırımcı açısından ayrıca önem taşımaktadır. Özellikle enerji yatırımlarının yüksek finansman gerektirmesi nedeniyle şirket yapısında veya ortaklık oranlarında meydana gelen değişikliklerin, EPDK mevzuatı bakımından doğrudan veya dolaylı sonuçları olabilmektedir. Bu nedenle enerji yatırımlarında şirketler hukuku işlemleri ile enerji piyasası mevzuatının birlikte değerlendirilmesi zorunludur.
Bunun yanında 6446 sayılı Kanun, belirli faaliyetleri lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaf tutarak lisanssız elektrik üretimine de imkân tanımaktadır. Özellikle yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı küçük ölçekli üretim tesisleri ve tüketicilerin kendi elektrik ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik üretim modelleri bu rejimin önemli örneklerini oluşturmaktadır. EPDK'nın güncel mevzuat sisteminde lisanssız üretim, çatı ve benzeri güneş enerjisi uygulamaları ile üretim tesisleri ve tüketim tesisleri arasındaki mahsuplaşma işlemlerine ilişkin özel düzenlemeler bulunmaktadır.
Bu çalışmada, Türkiye elektrik piyasasının hukuki yapısı 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu merkezinde ele alınarak öncelikle üretim, iletim, dağıtım, toptan ve perakende faaliyetleri arasındaki hukuki ayrım incelenecek; ardından bir elektrik üretim projesinin önlisanstan üretim lisansına kadar geçirdiği hukuki süreç değerlendirilecektir. Bunun yanında önlisans dönemindeki pay devri sınırlamaları, lisans tadili, süre uzatımı ve kurulu güç artışlarında karşılaşılan hukuki sorunlar ile lisanssız üretim ve mahsuplaşma rejimi ayrıntılı biçimde ele alınacaktır. Böylece çalışma, elektrik piyasasında lisanslama mekanizmasının yalnızca idari bir izin süreci olmadığını; yatırım, şirketler hukuku, idare hukuku ve enerji piyasası düzenlemelerinin kesiştiği çok katmanlı bir hukuki yapı olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır.
KAYNAKÇA
A. Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, özellikle m. 7, 13, 35, 73, 125 ve 167.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, Resmî Gazete, 30.03.2013, Sayı: 28603.
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun, Resmî Gazete, 03.03.2001, Sayı: 24335.
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği, Resmî Gazete, 02.11.2013, Sayı: 28809.
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği, Resmî Gazete, 12.05.2019, Sayı: 30772.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, Resmî Gazete, 20.01.1982, Sayı: 17580.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, Resmî Gazete, 14.02.2011, Sayı: 27846.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu, Resmî Gazete, 02.07.1965, Sayı: 12038.
3194 sayılı İmar Kanunu, Resmî Gazete, 09.05.1985, Sayı: 18749.
2872 sayılı Çevre Kanunu, Resmî Gazete, 11.08.1983, Sayı: 18132.
İlgili Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği ve ikincil çevre mevzuatı.
İlgili Elektrik Piyasası mevzuatı, EPDK Kurul kararları, tebliğler ve düzenleyici işlemler.
B. Kurumsal Kaynaklar
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), Elektrik Piyasası mevzuatı, lisans işlemleri, Kurul kararları ve düzenleyici işlemler.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB), enerji politikaları, elektrik piyasası ve yenilenebilir enerji alanındaki strateji ve raporlar.
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ), iletim sistemi, bağlantı ve sistem kullanımına ilişkin düzenlemeler ve teknik dokümanlar.
Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ), elektrik piyasası işletimi, piyasa verileri ve piyasa düzenlemeleri.
Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ), elektrik dağıtım ve teknik uygulamalara ilişkin kurumsal düzenlemeler.
Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK), enerji ve nükleer düzenleme alanındaki mevzuat ve kurumsal düzenlemeler.
C. Yargı Kararları
Anayasa Mahkemesi, elektrik piyasası ve lisanssız elektrik üretimine ilişkin bireysel başvuru ve norm denetimi kararları.
Danıştay, EPDK tarafından tesis edilen düzenleyici ve bireysel işlemlere, lisans işlemlerine ve idari yaptırımlara ilişkin kararlar.
Anayasa Mahkemesi, kanunilik, hukuki güvenlik, belirlilik, mülkiyet hakkı ve idarenin düzenleme yetkisinin sınırlarına ilişkin kararlar.
D. Doktrin ve Akademik Kaynaklar
Gözler, Kemal, İdare Hukuku, ilgili ciltler, Bursa.
Günday, Metin, İdare Hukuku, İmaj Yayınevi, Ankara.
Oğurlu, Yücel, İdari Yaptırımlar Karşısında Yargısal Korunma, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
Tan, Turgut, İdare Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara.
Çağlayan, Ramazan, İdare Hukuku, ilgili baskılar.
Enerji hukuku ve elektrik piyasası hukuku alanındaki akademik makaleler, özellikle EPDK'nın düzenleme yetkisi, elektrik piyasasının yapısı, lisanslama, lisanssız üretim ve yenilenebilir enerji yatırımlarına ilişkin çalışmalar.
Elektrik piyasası ve enerji hukuku üzerine yayımlanmış yüksek lisans ve doktora tezleri, YÖK Ulusal Tez Merkezi ve ilgili üniversitelerin hukuk fakülteleri bünyesinde yayımlanan çalışmalar.
Enerji Kulisi