ELDER: 2026-2030 tarife döneminde dağıtım şebekeleri için 18,5 milyar dolarlık yatırım tavanı bulunuyor

Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği (ELDER) Yönetim Kurulu Başkanı Barış Erdeniz, 2026-2030 dönemini kapsayan beşinci tarife döneminde elektrik dağıtım şebekeleri için 18,5 milyar dolarlık yatırım tavanı bulunduğunu belirtti. Erdeniz, yatırım, finansman, tarife, hizmet kalitesi, Ar-Ge ve COP31 başlıklarındaki değerlendirmelerini 26 Ekim 2026 tarihli basın soru-cevap metninde paylaştı. Dağıtım sektörünün yatırım ihtiyacına ilişkin açıklamalarını ise EPDK ile birlikte düzenlenen I. İnovasyon, Yaygınlaştırma ve Girişimci Günleri'nde yaptı.

Yatırım tavanı ve gerçekleşme

Tavan, önceki döneme göre reel olarak yaklaşık 1,5 kat yükseldi. Beş yıl üzerinden yıllık ortalama 3,7 milyar dolara denk geliyor. Yatırım niteliğindeki yaklaşık 700 milyon dolarlık planlı bakım harcamaları eklenince yıllık yatırım 4 milyar doları aşıyor. Yeni bağlantılar, mevcut şebekenin yenilenmesi, kapasite artırımı, dijitalleşme ve iklim dayanıklılığı dönemin öncelikli alanları arasında.

Erdeniz, 2026 yılı tamamlanmadığı için kesin gerçekleşme oranlarını değerlendirmenin erken olduğunu söyledi. Dağıtım şirketlerinin gözlemi, yıl sonunda yatırım gerçekleşmesinin geçen yılın çok üzerinde kalacağı yönünde. Erdeniz, 2021-2025 uygulama döneminde 11,2 milyar dolarlık yatırım tavanının üzerine çıkıldığını da belirtti. Sektörün yalnızca 2025'teki yatırımı 2,5 milyar doları aştı.

Erdeniz'e göre sektör önümüzdeki 5 yılda planlı onarım, bakım ve yatırımlarla yaklaşık 22 milyar dolar yatırımı hedefliyor. Önümüzdeki 10 yılda ise dağıtım altyapısında en az 50 milyar dolarlık yatırım ihtiyacı öngörülüyor. Erdeniz uzun vadeli ihtiyacı, şebeke yaşını kontrol altında tutmak ve akıllı, esnek, dirençli altyapının gerektirdiği yatırımların sürekliliğini sağlamak olarak tanımlıyor.

Talep artışı ve şebeke yönetimi

Erdeniz, Türkiye'nin elektrik tüketiminin 2025'te yaklaşık 361 teravatsaate ulaştığını, 2035'te 510 teravatsaate ulaşmasının beklendiğini söyledi. Bakanlığın önümüzdeki günlerde açıklanması beklenen yeni enerji mimarisindeki 2040 projeksiyonunda 510 teravatsaatlik 2035 tüketim değerinin yukarı yönlü güncellenebileceğini de ifade etti. Erdeniz'e göre 2035'te tüketici sayısı 64 milyona, elektrikli araç sayısı 7 milyona ulaşacak; dağıtık üretim tesisi sayısı bugünkü seviyenin yaklaşık üç katına çıkacak. Projeksiyonlar, elektrikli araç sayısının 2040'ta 13 milyona ulaşacağına işaret ediyor. Erdeniz, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 2035 hedeflerinin sektöre uzun vadeli yol haritası sunduğunu belirtti.

Erdeniz, toplam elektrik enerjisi ihtiyacının karşılanmasında sorun öngörmediklerini söyledi. Ona göre asıl konu yerel kapasite: Aynı mahallede çok sayıda aracın akşam saatlerinde eş zamanlı şarjı, yerel şebekede kapasite ihtiyacını artırabiliyor. Öğle saatlerinde ise çatı panellerinin fazla üretimi şebekeye veriliyor. Erdeniz, çift yönlü enerji akışı olan bir şebekenin geçmişin işletme alışkanlıklarıyla yönetilemeyeceğini belirtti. Akıllı şarj, talep yönetimi ve zamanında yapılacak trafo ve hat yatırımlarını vazgeçilmez olarak niteledi.

Dağıtık üretim ve depolama kaynaklarını yönetmek için SCADA kapsama oranının yükseltilmesi, ring şebeke yapısının güçlendirilmesi ve çok miktarda verinin işlenmesi gerekiyor. İnvertörlerden reaktif güç desteği alınması gibi teknik çözümler de gerilim yönetiminde yer tutuyor. Erdeniz, sanayideki elektrikleşme ile veri merkezlerinin büyümesini önümüzdeki dönemin talep kaynakları arasında saydı. Yapay zekâ kaynaklı veri merkezlerinin elektrik tüketiminin de arttığını söyledi.

ELDER'in Dağıtım 2.0 adını verdiği dönüşüm, şebekeyi yalnızca elektrik taşıyan yapıdan çıkarıp üretimi ve tüketimi anlık izleyen, çift yönlü akışa uyum sağlayan, veriyi işletme kararına dönüştüren akıllı, esnek ve dayanıklı bir platforma taşımayı hedefliyor. Erdeniz'e göre yalnızca yeni hat ve trafo yatırımı yetmiyor; mevcut altyapıdan daha yüksek verim alınmalı, varlıklar daha akıllı yönetilmeli ve her karar teknik analize dayanmalı.

Finansman, tarife ve hizmet kalitesi

Erdeniz, yüksek finansman maliyetlerinin yatırım projelerinin ekonomik koşullarını zorlaştırabildiğini söyledi. ELDER, uluslararası finans kuruluşları, kalkınma bankaları ve yeşil finansman mekanizmalarıyla iş birliğine değer veriyor. Erdeniz, dağıtım yatırımlarının maliyetinin yalnızca EPDK'nın belirlediği düzenleyici mekanizma çerçevesinde tarifelere yansıyabileceğini vurguladı. Kayıp-kaçak maliyetleri de EPDK'nın belirlediği kurallar ve hedefler çerçevesinde tarifelere yansıyor; Erdeniz'e göre şirketlerin sınırsız maliyet aktarabildiği bir yapı yok.

Enerji arz güvenliğine ilişkin temel politika ve planlama Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın sorumluluğunda. Dağıtım şirketleri ise kendi yetki ve görev alanlarındaki altyapı yatırımlarını gerçekleştiriyor. Erdeniz, yeni sanayi ve teknoloji yatırımlarının elektrik altyapısıyla eş zamanlı planlanmasını, OSB'lerin kendi dağıtım sorumluluklarının gözetilmesini ve ilgili kurumlarla koordinasyon kurulmasını istedi.

Dağıtım şirketlerinin performansı yatırım tutarının yanı sıra kesinti süresi ve sıklığı, teknik kalite, tüketici memnuniyeti ile iş sağlığı ve güvenliği göstergeleriyle ölçülüyor. Yeni tarife döneminde kalite faktörüne ilişkin düzenlemeler bu yaklaşımı güçlendiriyor. Milli Akıllı Sayaç Sistemi kapsamında değiştirilen sayaçlar için tüketiciden ayrıca değişim bedeli alınmıyor. Pilot uygulama başlayan bölgelerde dağıtım şirketleri, EPİAŞ'ın geliştirdiği mobil uygulamayı tüketicilerin kullanımına sundu.

Sektörün bugünkü tablosu ve Ar-Ge

Erdeniz'in aktardığına göre 81 ilde faaliyet gösteren 21 dağıtım şirketi 1,6 milyon kilometreyi aşan dağıtım hattı ve 573 binin üzerinde trafo işletiyor; 52 milyon tüketiciye 7/24 elektrik arzı sağlıyor. Özelleştirme sonrasındaki 12 yılda sektör yaklaşık 20 milyar dolar yatırım gerçekleştirdi; son 5 yılda yatırım 11,2 milyar dolar oldu. 13 milyar dolarlık özelleştirme bedeliyle birlikte Türkiye ekonomisine toplam katkı 33 milyar dolara ulaştı. Bu yatırımla dağıtım hattı uzunluğu ve trafo sayısı yüzde 67 arttı.

Sektör aynı dönemde 16 milyon abonenin yeni bağlantı talebini karşıladı, müşteri memnuniyetini yüzde 75'e çıkardı ve kayıp-kaçak oranını yüzde 18,5'ten yüzde 8,8'e indirdi. Erdeniz, kayıp-kaçaktaki düşüşün Türkiye ekonomisine her yıl yaklaşık 3 milyar dolar katkı sağladığını söyledi.

EPDK desteğiyle 2014'ten 2026'ya kadar elektrik alanında kabul edilen Ar-Ge projesi sayısı 619'a ulaştı. Projeler şebeke işletiminden malzeme teknolojilerine, izleme ve kontrolden iş sağlığı ve güvenliğine, yerli yazılımdan enerji verimliliğine uzanıyor. Ar-Ge projelerinin yaygınlaştırılmasına yönelik yatırım tutarı 2025'te 332 milyon liraya çıktı. EPDK'nın 5 Eylül 2026'da yayımladığı Ar-Ge düzenlemeleri prototip geliştirme, doğrulama testleri, pilot uygulamalar ve sertifikasyon süreçlerini destekliyor. ELDER, 21 dağıtım şirketinin deneyiminin ayrı birikimler olarak kalmamasını, sektörün ortak kazanımına dönüşmesini hedefliyor. Erdeniz, yerlileşmenin teknik standartlara uygunluk, birlikte çalışabilirlik ve güvenlik gereklilikleriyle birlikte ilerlemesi gerektiğini söyledi.

Enerjim Sensin Hızlandırma Programı 2019'dan bugüne 981 başvuru aldı; aynı dönemde 280 girişim destek aldı. Desteklenen girişimlerin toplam cirosu 155 milyon dolara, aldıkları yatırımlar 25 milyon dolara ulaştı. Girişimler 1 bin 400'den fazla istihdam oluşturdu, 40'ı uluslararası pazarlara açıldı. Bu yıl programa 218 başvuru geldi. Değerlendirme sürecinde 42 girişim eğitim ve mentorluk çalışmalarına katıldı; 20 girişim 28 Ekim'deki finale yükseldi ve projelerini sektörle buluşturacak. Finalde ilk üçe giren girişimlere toplam 4 milyon lira nakit ödül verilecek. İTÜ Çekirdek organizasyonunda Big Bang Startup Challenge'ın enerji dikeyi kapsamında 4 milyon liralık ayrı bir ödül desteği bulunuyor. EPDK ve ELDER iş birliğiyle desteklenen iki girişimcilik programı bu yıl toplam 8 milyon lira nakit ödül sunuyor.

COP31

ELDER, COP31'e resmi gözlemci kuruluş olarak katılacak. Kasım ayında Antalya'da gerçekleşecek zirvede Mavi Bölge'de Türkiye elektrik dağıtım sektörünü temsil edecek. Üyesi bulunduğu Utilities for Net Zero Alliance (UNEZA) ile 10 Kasım'da şebekelerin enerji dönüşümündeki rolünü, yatırım ihtiyaçlarını ve finansmanı ele alan bir oturum düzenlemeyi planlıyor. Erdeniz, zirvede enerji dönüşümünün görünmeyen kahramanı olarak şebekeleri öne çıkaracaklarını söyledi.

Erdeniz, COP31'in elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmayı öngören hedefini de değerlendirdi. Ona göre elektrikleşme arttıkça üretim kadar şebekelerin de gelişmesi gerekiyor; elektrikleşme hedefleri ile şebeke yatırımları ayrı düşünülmemeli.

Enerji Kulisi’nin önceki haberi: CREA: İran'daki savaş akaryakıt faturasını dünya genelinde 468 milyar dolar artırdı, en büyük yük ABD'de