IEA: Dizel ve gasoil sıkışıklığının gelecek yılın ortasına kadar sürmesi bekleniyor

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), bu hafta yayımladığı aylık Petrol Piyasası Raporu'nda dizel ve gasoil piyasalarındaki sıkışıklığın gelecek yılın ortasına kadar sürmesini öngörüyor. Haber, OilPrice.com'da Tsvetana Paraskova imzasıyla yayımlandı. IEA'ya göre bu piyasalar, mevsim normallerinin tersine, 2026'nın üçüncü çeyreğinde sıkıştı. Ajans bunun nedeni olarak Orta Doğu ve Rusya'daki rafineri faaliyetlerinde uzayan aksamaları gösterdi.

OilPrice.com'un değerlendirmesine göre Hürmüz Boğazı'ndan çıkan ham petrol akışındaki son artış, dünyanın en acil yakıt sorunu olan dizel sıkışıklığını çözmüyor. Rekor dizel fiyatları ekonomiye yansımaya başladı.

Ham petrol akışı artıyor, dizel arzı yetişmiyor

OilPrice.com'a göre Orta Doğu'daki ham petrol akışı savaş öncesi seviyelere yaklaşıyor. Küresel dizel arzı ise çok daha düşük. Haber bunu Orta Doğu ve Rusya'daki rafineri kısıtlarına bağlıyor. Dünyanın geri kalanı bu kısıtları telafi edemiyor. IEA'nın tahminine göre küresel dizel ihracatı Eylül'de bir önceki yılın aynı ayına göre günlük 700.000 varil düştü. Rusya ve Orta Doğu'daki günlük 1,3 milyon varillik kayıp, diğer kaynaklardan gelen daha yüksek arzla yalnızca kısmen karşılandı.

Saxo Bank Emtia Stratejisi Başkanı Ole Hansen de bu hafta yayımladığı analizde, son haftalarda Basra Körfezi ve Orta Doğu'dan çıkan ham petrol hacminin arttığını yazdı. Hansen'e göre bu varillerin maliyeti ve riski yüksek. Ham petrol sevkiyatları belirgin biçimde toparlanırken rafine ürün ihracatı ciddi şekilde kısıtlı kalıyor. Hansen'e göre tükenmiş stoklar, yüksek navlun maliyetleri ve süregelen jeopolitik riskler, fiziksel akışlar iyileşse de ham petrol fiyatlarının yüksek kalmasını açıklıyor.

OilPrice.com ek ham petrol ihracatının Orta Doğu'daki azalmış rafineri üretimini hafifletemeyeceğini belirtiyor. Bölge savaş öncesinde önemli bir dizel ve jet yakıtı tedarikçisiydi. Haberin değerlendirmesine göre petrol krizi artık bir nakliye krizine ve rafineri darboğazına dönüştü. Bu darboğaz ürün arzındaki sıkışıklığı ve enflasyon baskılarını artırıyor.

Stoklar zayıf, talep güçlü

IEA, 2026'nın ikinci çeyreğindeki normalden çok daha ağır stok düşüşlerinin küresel gasoil piyasasını yoğun kış talebi öncesinde önemli bir stok güvencesinden yoksun bıraktığını belirtti. OilPrice.com'a göre orta distilat talebi de tarım, kara yolu yük taşımacılığı ve yaklaşan kış nedeniyle mevsimsel olarak artmaya başladı. IEA'ya göre fiyata duyarlılığı görece düşük olan dizel talebi güçlü kalmayı sürdürdü. Talebi, tüketiciler üzerindeki yüksek fiyat etkisini hafifletmeyi amaçlayan hükümet önlemleri destekledi.

Ajansa göre düşen stoklar, hızla yükselen rafineri marjları (crack) ve derinleşen backwardation seviyeleri ek arz ihtiyacına işaret etti. Rafineri verimi yılın sonuna doğru hızla toparlansa bile IEA gasoil arzının bu çeyrekte talebi karşılamakta yetersiz kalacağını öngörüyor. Ajansa göre kaybedilen stokların, olağan mevsimsel dalgalanmalar dışında yeniden doldurulması 2027'nin ikinci yarısından önce olası değil.

IEA bu yıl küresel petrol talebinde günlük 2,6 milyon varillik düşüş bekliyor. Ajans bu düşüşün %25'inin dizelden kaynaklanmasını öngörüyor. İran savaşının kısıtlı ürün erişimi, yükselen yakıt fiyatları ve kötüleşen ekonomik görünüm yoluyla kendini gösterdiğini söylüyor.

Fiyatlar, enflasyon ve çözüm beklentisi

OilPrice.com'a göre dizel sıkışıklığı toptan ve perakende fiyatları Eylül ortasında rekor seviyelere çıkardı. Piyasa o dönemde ham petrol arzının rafine ürün arzına eşit olmadığını fark etti. IEA'ya göre küresel dizel fiyatları Eylül'de ulaşılan varil başına 200 doların üzerindeki tüm zamanların zirvelerinden geriledi. Buna rağmen dizel gösterge fiyatları hâlâ hem ham petrolün hem de kriz öncesi seviyelerin neredeyse iki katı. Hansen'e göre ABD ultra düşük kükürtlü dizel (ULSD) ve Avrupa gasoil vadeli işlemleri bu hafta yeniden varil eşdeğeri başına 200 doların üzerinde işlem gördü. Hansen bunu, yalnızca ek ham petrol ihracatıyla çözülemeyecek bir kıtlığın yansıması olarak niteledi.

IEA raporunda, rekor dizel fiyatlarının mal maliyetlerini yükselterek reel gelirleri, ekonomik faaliyeti ve enflasyonu etkilediği, yani şimdiden geniş ekonomik sonuçlar doğurduğu uyarısı yer aldı. Oxford Economics analistleri de bu ayın başında dizel fiyat şokunun taşımacılıktan tedarik zincirlerine yayıldığını belirtti. Kuruma göre bu yıl ABD kamyon taşımacılığında işletme maliyeti baskıları yeniden ve ağırlıklı olarak dizel kaynaklı arttı. Yük kamyonculuğu üretici fiyatları da yükselmeye başladı. Oxford Economics'e göre taşıyıcılar yakıt şokunun en az bir kısmını marjlarında eritmek yerine müşterilere yansıtıyor. Bu, yükün bir bölümünü yük yoğun sektörlere kaydırıyor.

ABD'de tüketici fiyat endeksi (TÜFE) Eylül'de bir önceki yılın aynı ayına göre %3,7, Ağustos'a göre %0,6 arttı. Veriler, ara seçimlerden önceki son enflasyon rakamları olarak Çarşamba günü açıklandı. ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu'na (BLS) göre benzin endeksi Eylül'de %9,1 yükseldi ve aylık genel artışın yarısından fazlasını oluşturdu. Enerji endeksi Eylül'de aylık %5,2 arttı. Ağustos'taki artış %2,1 olmuştu.

OilPrice.com'a göre sıkışıklığın kolay bir çözümü yok. G7'nin dizel de dahil 100 milyon varillik petrol stoku salım sözü bu çözümü sunmuyor. ABD'nin Rus dizeli satın alması için yapılan tartışmalı Trump-Putin anlaşması da sunmuyor. Haberin değerlendirmesine göre küresel dizel sıkışıklığı, piyasalar bir tür normale döndüğünde sona erecek. Bu en iyi ihtimalle aylar uzakta ve kesinlikle 3 Kasım'daki ABD ara seçimlerinden önce gerçekleşmeyecek.