Nesta: Birleşik Krallık'ta 2020'den bu yana elektrik faturası artışının yaklaşık %90'ı toptan gaz maliyetinden kaynaklanıyor

Düşünce kuruluşu Nesta'nın hesaplarına göre Birleşik Krallık hanelerinin elektrik faturalarında 2020'den bu yana görülen artışın yaklaşık %90'ı toptan maliyetlerden kaynaklanıyor. Bu maliyetleri pahalı gaz yükseltti. Nesta rakamları Carbon Brief ile paylaştı. Gaz faturalarında da tablo benzer: artışın büyük bölümü (%77) toptan gaz maliyetine bağlı.

Analiz, Birleşik Krallık'ta medyaya ve siyasi tartışmaya yerleşen bir görüşle çelişiyor: Yüksek enerji faturalarından net-sıfır hedefinin sorumlu olduğu görüşü. Nesta'nın sürdürülebilir gelecek direktörü Andrew Sissons, Carbon Brief'e net-sıfırın aslında Britanya'yı pahalı gazın etkisinden korumaya yardımcı olduğunu söyledi. Sissons'a göre yakın dönemdeki fatura artışını net-sıfır değil, yükselen gaz fiyatları yarattı.

Analiz, hükümetin Kuzey Denizi'ndeki Jackdaw gaz sahasının geliştirilmesine onay vermesinin ardından geldi. Hükümet, sahanın fiyatları etkilemeyeceğini belirtmişti.

Gaz fiyatı ve elektrik faturası

Orta Doğu'daki çatışmanın sürdüğü bir dönemde toptan gaz fiyatları, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalinden bu yana en yüksek seviyelerinde. Carbon Brief'e göre Birleşik Krallık toptan gaz fiyatı 19 Ekim itibarıyla therm başına 220 peniye (MWh başına 75 sterlin) ulaştı. 2022 ortalaması therm başına 210 peni (MWh başına 72 sterlin) idi. Carbon Brief ayrıca Ocak 2026'da, 2022 küresel enerji krizi öncesine göre elektrik faturalarındaki artışın üçte ikisinin yüksek gaz fiyatlarından kaynaklandığını bildirmişti.

Nesta'nın hesabına göre enflasyondan arındırıldığında tipik bir hanenin yıllık elektrik faturası, 2026'nın dördüncü çeyreğinde 2020'nin aynı dönemine kıyasla 180 sterlin yüksek. Bu artışın 161 sterlini, fiyatını gazın belirlediği toptan maliyetlerden geliyor.

Nesta'ya göre yenilenebilir enerji fark sözleşmeleri (CfD) yaygın algının aksine faturaları artırmıyor; mevcut fiyat tavanı kapsamında elektrik faturalarını 17 sterlin düşürüyor. Hükümet de eski yenilenebilir desteklerinin %75'ini genel vergilendirmeye aktararak, ECO verimlilik programını sona erdirerek ve KDV'yi geçici olarak kaldırarak elektrikteki politika maliyetlerini azalttı.

Sissons, Britanya'nın gaza özellikle açık olduğunu belirtti. Ona göre hanelerin %80'inden fazlası gaz şebekesine bağlı ve elektrik sistemi marjinal birim olarak hâlâ fazlasıyla gaza dayanıyor. Carbon Brief'in haberine göre Hürmüz krizinden bu yana hane elektrik fiyatları gaz faturalarına kıyasla çok daha yavaş arttı; daha yüksek temiz enerji üretimi iki fiyat arasındaki bağın kopmasına yardımcı oluyor. Sissons da İran savaşının başlangıcından bu yana elektrik faturalarının, artan yenilenebilir güç ve CfD desteği sayesinde gaz faturalarından ayrışmaya başladığını söyledi.

Şebeke ve tedarikçi maliyetleri

Nesta'ya göre şebeke maliyetleri 2020'den bu yana tipik elektrik faturalarına 72 sterlin ekledi. Bunun 46 sterlini, şebekenin otoyolları olarak anılan elektrik iletim şebekesine yapılan yatırımdan geliyor. Sistemin dengelenmesiyle ilgili kalem yalnızca 21 sterlin. Bu kalem, şebeke kapasitesi yetersiz kaldığı için rüzgâr santrallerini kapatma ve gaz santrallerini devreye alma karşılığında ödenen kısıt ödemelerini de içeriyor.

Dengeleme maliyetleri toplamda, 858 sterlinlik tipik yıllık hane elektrik faturasının yalnızca 35 sterlinini (%4) oluşturuyor. Buna rağmen rüzgâr kısıt ödemeleri düzenli olarak geniş haber kapsamı buluyor.

Nesta rakamlarına göre enerji tedarikçilerinin işletme maliyetleri de 2020'den bu yana 46 sterlin arttı. Ofgem'in temel verileri bu maliyetleri kalemlere ayırmıyor. Artışın, hanelerin artan enerji borcunun maliyetinden kaynaklandığı düşünülüyor. Tedarikçi kârları ise faturaların %2,5'iyle sınırlı.

Energy Networks Association'a göre elektrik şebekelerine yapılan yatırımın en fazla %80'i mevcut varlıkların sürdürülmesi için gerekiyor. Geri kalanı net-sıfır için genişlemeye gidiyor. Sissons, şebekeyi yenilemenin maliyetsiz olmadığını, ancak bu bedelin yükselen gaz fiyatlarının etkisi yanında çok küçük kaldığını söyledi.

Çift yakıtlı fatura ve önümüzdeki dönem

Nesta'nın analizine göre hane gaz faturaları 2020'den bu yana reel olarak 368 sterlin arttı; bunun 283 sterlini toptan gaz maliyetinden geliyor. Enflasyondan arındırıldığında tipik bir hanenin çift yakıtlı (elektrik ve gaz) faturası Ekim 2020'de yıllık 1.175 sterlindi, Ekim 2026'da yıllık 1.723 sterline çıktı; bu %47'lik bir artış. Yüksek gaz fiyatlarının yol açtığı toptan maliyet artışı, bu reel artışın 444 sterlinini (%81) oluşturuyor. Şebeke maliyetlerindeki 127 sterlinlik reel artışın 72 sterlini elektrik iletimi, dağıtımı ve dengelemeye, 55 sterlini gaz şebekesi yatırımına ait.

Mevcut fiyat tavanında toptan maliyetler 757 sterlinle (%44) en büyük payı alıyor. Şebeke maliyetleri 417 sterlinle (%24) ikinci, işletme maliyetleri 291 sterlinle (%17) üçüncü sırada. Hükümetin sosyal ve iklim politikalarının maliyeti ise Ekim 2020'de tipik çift yakıtlı faturaların 183 sterlinini (%16) oluştururken, Ekim 2026 fiyat tavanında 114 sterline (%7) geriledi.

Sissons'a göre ayrışmayı daha ileri götürmek, İngiliz hanelerinin fosil yakıtlı araçlar ve kazanlar yerine temiz elektriğe, elektrikli araçlara ve ısı pompalarına sahip olmasını gerektirecek. Sissons, hükümetin elektrik talebini büyütmeye odaklanarak şebeke yenileme maliyetlerini daha geniş bir tabana yayabileceğini de belirtti.

Medya haberlerine göre Maliye Bakanı, 28 Ekim'deki bütçede hanelerin ve işletmelerin artan enerji faturalarıyla başa çıkmasına yardımcı olacak adımlar atabilir. Carbon Brief'e göre sürmekte olan yüksek gaz fiyatları nedeniyle faturaların Ocak 2027 fiyat tavanında keskin biçimde, potansiyel olarak dörtte bir oranına kadar artması bekleniyor.