NRC, federal reaktör gösterim verilerinin ticari lisans başvurularında kullanılmasına izin veren kuralı kesinleştirdi

ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu (NRC), ticari nükleer reaktör başvuru sahiplerinin lisans başvurularında, Enerji Bakanlığı (DOE) veya Savaş Bakanlığı (DOW) tarafından daha önce yetkilendirilmiş reaktör gösterimlerinden elde edilen analizleri, test verilerini ve diğer teknik kanıtları kullanmasına izin veren kuralı 22 Ekim'de kesinleştirdi. POWER Magazine'in aktardığına göre düzenleme, federal gösterim sonuçlarının ticari reaktör güvenlik incelemelerine daha doğrudan dahil edilmesini sağlıyor. Geliştiriciler gelişmiş nükleer teknolojileri testten ticari kullanıma taşımaya çalışırken, tekrarlayan teknik değerlendirmeleri azaltma potansiyeli var. NRC, nihai kuralın Federal Register'da yayımlanmasından 30 gün sonra yürürlüğe gireceğini, yayımı ise 26 Ekim haftasında beklediğini bildirdi.

Kuralın teknik çerçevesi

NRC'nin açıklamasına göre nihai kural, 10 CFR Bölüm 50 ve 53 hükümlerini değiştiriyor. Başvuru sahipleri, bir reaktör tasarımının gerekli güvenlik fonksiyonlarını yerine getirebildiğini gösterirken önceki federal yetkilendirmelere açıkça atıf yapabilecek. NRC lisans incelemelerinde test, analiz ve işletme deneyimini daha önce de dikkate almıştı. Yeni değişiklikler ise DOE veya DOW'un önceden yetkilendirdiği, test edilmiş ve güvenli çalışabildiğini göstermiş reaktörlerden toplanan bilgi için özel bir düzenleyici hüküm getiriyor.

Bölüm 50.43(e), 1997 öncesi lisanslanan hafif sulu reaktör tasarımlarından önemli ölçüde farklı olan ya da güvenlik fonksiyonlarını basitleştirilmiş, içsel, pasif veya başka yenilikçi yollarla yerine getiren tasarımların güvenlik gösterimini düzenliyor. Mevcut hükümler iki alternatif sunuyor. Başvuru sahibi, münferit güvenlik özelliklerinin performansını gösterip birbirine bağlı etkilerini değerlendirebilir ve analitik araçları doğrulayacak yeterli veriyi analiz, test veya işletme deneyimiyle sağlayabilir. Diğer seçenekte belirlenmiş işletme ve kaza koşullarında kabul edilebilir prototip tesis testlerine dayanılır.

Nihai kural bu çerçeveye Bölüm 50.43(f)'yi ekliyor. Yeni hüküm, 50.43(e) kapsamındaki bir başvurunun, DOE veya Savunma Bakanlığı tarafından önceden yetkilendirilmiş, test edilmiş ve güvenli çalışabildiğini göstermiş bir tesisten toplanan ilgili bilgilerin değerlendirilmesini içerebileceğini belirtiyor. Düzenleme metni, mevcut NRC düzenlemeleriyle tutarlılık için Savunma Bakanlığı adını koruyor. Bölüm 53.440(a)(1)'deki karşılık gelen revizyon ise federal gösterim kanıtının Bölüm 53 kapsamında da benzer biçimde kullanılmasına izin veriyor. Bölüm 53'te başvuru sahipleri, reaktör tasarım özelliklerinin tasarım temelli kazalar ve diğer lisanslama temeli olayları için tanımlı işlevsel kriterleri karşılayabildiğini göstermek zorunda. Bu gösterimler ticari nükleer santral genelindeki birbirine bağlı etkileri ve ilgili güvenlik özelliklerinin santralin ömrü boyunca çalışması gereken koşul aralığını da dikkate almalı.

Değişiklikler, NRC'nin mevcut ticari lisanslama gereklilikleri altında reaktör güvenliğini göstermek için ek bir seçenek oluşturuyor. Bu gereklilikler arasında Bölüm 50 ve 52 çerçeveleri ile Bölüm 53'teki risk bilgili, teknolojiden bağımsız çerçeve yer alıyor. Kural ayrı bir lisanslama süreci kurmuyor ve geliştiricileri ticari nükleer tesisleri düzenleyen yasal ve düzenleyici gerekliliklerden muaf tutmuyor.

Başvuru sahiplerinin yükümlülükleri ve NRC'nin sınırları

NRC'ye göre başvuru sahipleri, önceki yetkilendirmenin özelliklerinin Bölüm 50.43(e) kapsamındaki güvenlik gösterimi gereklilikleri dahil NRC düzenlemelerini nasıl karşıladığını belirtmek zorunda. Bu kanıta ne ölçüde dayanılabileceği, gösterim sonuçlarının önerilen ticari tasarımla ne kadar örtüştüğüne ve bilginin geçerli NRC gerekliliklerini karşılayıp karşılamadığına bağlı olacak.

NRC, bu sorumluluğun gösterilen tasarımın önerilen ticari reaktörden farklı olduğu durumlarda da sürdüğünü vurguladı. Farklılıklar reaktör tasarımı, işlevsellik, ilişkili tehlikeler, saha bilgisi veya temel güvenlik varsayımlarındaki değişiklikleri içerebilir. Komisyon nihai kuralda, DOE veya DOW yetkilendirmesinin ya da ilişkili testlerin kapsamının ticari reaktör konfigürasyonunu veya NRC lisanslama temeli için gereken analizlerin genişliğini tam olarak temsil etmeyebileceğini kabul etti. Bu nedenle başvuru sahipleri önceki gösterim kanıtını bazı gereklilikleri karşılamak için kullanabilir, ancak kalan boşlukları gidermek zorundadır.

Nihai kural metnine göre düzenleme, NRC'nin onay taleplerini değerlendirme işlevini DOE'ye, DOW'a ya da başka bir kuruma devretmiyor ve NRC'nin bağımsız incelemeden vazgeçmesine izin vermiyor. NRC, başvuru sahiplerinin 1954 tarihli Atom Enerjisi Yasası ve NRC düzenlemelerindeki gereklilikleri karşılayıp karşılamadığını doğrulamak için bağımsız değerlendirmeleri sürdürecek. Başvuru sahibi önceki bir DOE veya DOW yetkilendirmesindeki bilginin uygulanabilirliğini ve ilgisini gerekçelendirirse, NRC inceleme odağını ve derinliğini buna göre uyarlayabilir.

Kararname, DOE ve Ordu programları

NRC, kuralı Başkan Donald Trump'ın 23 Mayıs 2025'te imzaladığı 14300 sayılı Başkanlık Kararnamesi (EO 14300) kapsamında kesinleştirilen, reaktör düzenlemelerindeki ilk büyük değişiklik olarak nitelendirdi. Kararnamenin 5(d) maddesi, DOE veya DOW'un test ettiği ve güvenli çalışabildiğini gösteren reaktör tasarımlarının onayı için hızlandırılmış bir yol öngörüyor. Madde, NRC incelemesinin yalnızca NRC lisanslamasıyla izin verilen yeni uygulamalardan doğabilecek risklere odaklanmasını, DOE veya Savunma Bakanlığı süreçlerinde ele alınmış riskleri yeniden ele almamasını istiyor.

NRC Başkanı Ho K. Nieh, kurumun duyurusunda kuralın EO 14300'ün DOE ve DOW projelerinden NRC ticari lisanslamasına hızlandırılmış yol vizyonunu hayata geçirdiğini söyledi. Nieh, DOE ve DOW sonuçlarının NRC gerekliliklerine nasıl uygulandığını gösteren yüksek kaliteli başvuruların incelemeyi daha verimli kılacağını belirtti.

Kural, DOE ve ABD Ordusu'nun gelecekteki ticari lisans başvurularına teknik kanıt sağlayabilecek ayrı reaktör gösterim programlarını ilerlettiği bir dönemde geliyor. Hiçbir program katılımcılarına otomatik olarak hızlandırılmış NRC incelemesi hakkı vermiyor.

DOE, Reactor Pilot Program'ı Haziran 2025'te başlattı ve Ağustos ayında 10 şirketten 11 ilk projeyi seçti. 4 Temmuz 2026'ya kadar DOE tarafından yetkilendirilen dört reaktör sıfır güçte yakıtlı kritikliğe ulaştı. Bu sayı, Trump'ın Mayıs 2025 tarihli reaktör testi kararnamesinde belirlenen üç reaktörlük hedefi aştı. Kritikliğe ulaşan reaktörler şunlar: Antares Nuclear'ın Mark-0'ı (4 Haziran), Valar Atomics'in Ward 250'si (18 Haziran), Deployable Energy'nin Unity'si (30 Haziran) ve Aalo Atomics'in Aalo-X Critical Test Reactor'ı (4 Temmuz). Projeler farklı DOE yetkilendirme yollarından ilerledi; Deployable Energy'nin Unity deneyi, ilk Reactor Pilot Program üzerinden değil, Idaho National Laboratory'deki Nuclear Energy Launch Pad üzerinden yürüdü.

Oklo'nun Texas'ın Lockhart kentindeki Groves Isotope Test Reactor'ı ise 5 Ağustos'ta kritikliğe ulaşan beşinci DOE yetkili reaktör oldu. Düşük güçlü, su soğutmalı tesis izotop üretimi geliştirmeyi destekliyor ve Oklo'nun Aurora ticari güç reaktöründen farklı. Kritiklik deneyleri kendi kendini sürdüren fisyon zincir reaksiyonu oluşturuyor ve değerli reaktör fiziği verisi sağlıyor. Ancak sürekli elektrik üretimini veya eksiksiz bir ticari reaktör santralinin performansını göstermiyor. Geliştiriciler elde edilen teknik kanıtın gelecekteki lisanslamayı nasıl destekleyebileceğini şimdiden inceliyor.

ABD Ordusu ise Defense Innovation Unit (DIU) ile ortaklaşa geliştirilen Janus Programı aracılığıyla elektrik üretimine daha doğrudan bir yol izliyor. Ordu Ağustos ayında askeri tesislerdeki ilk mikroreaktör projeleri için beş geliştirici seçti: Fort Bragg, North Carolina'da Antares Nuclear; Fort Campbell, Kentucky'de BWXT Advanced Technologies; Fort Hood, Texas'ta General Atomics Electromagnetic Systems; Fort Benning, Georgia'da Radiant Industries; Fort Drum, New York'ta Westinghouse Government Services.

Ordu, 2027 ile 2031 mali yıllarını kapsayan, kilometre taşına dayalı anlaşmalarla 2,2 milyar dolara kadar taahhütte bulunmayı planlıyor. Yüklenicilerin sahip olduğu ve işlettiği reaktörlerin askeri tesislere güvenilir elektrik sağlaması amaçlanıyor. Ordu, EO 14299'da belirlenen dağıtım hedefiyle uyumlu olarak en az bir reaktörün 30 Eylül 2028'e kadar çalışmasını hedefliyor. Program ayrıca ticari olarak pazarlanabilir mikroreaktör teknolojilerinin geliştirilmesini desteklemeyi amaçlıyor. Ordu, beş ilk projenin tamamının bu son tarihe kadar işletmeye başlamasını beklemiyor.

Army Reactor Regulatory Office, savunma reaktörlerinin güvenlik yetkilendirmelerini denetleyecek. Ancak benzer teknolojileri ticari olarak devreye almak isteyen geliştiriciler için bu yetkilendirmeler NRC lisanslamasının yerini almayacak.