Bayraktar: Rüzgâr ve güneşte 2040 hedefi 175 bin MW, toplam yatırım hedefi 500 milyar dolar

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Çalışma Ofisi'nde düzenlenen "Milli Enerji 2040" tanıtım toplantısında Türkiye'nin yeni dönemdeki enerji yatırım hedeflerini anlattı. Bayraktar, rüzgâr ve güneşte 2040'ta 175 bin megavatlık kurulu güce ulaşmayı hedeflediklerini söyledi. Hedefe deniz üstü rüzgâr da dahil; yatırım tutarı yaklaşık 100 milyar dolar. Yeni vizyon kapsamında toplam 500 milyar dolarlık yatırım ve 108 bin kişilik doğrudan istihdam hedefleniyor.

Genel hedefler ve elektrikleşme

Bayraktar, yapay zekânın enerji ve ekonomi alanlarında köklü değişiklikler getireceğini belirtti. Türkiye'nin rekabet gücünü koruması için kritik madenlerde ilerlemesi ve elektrik altyapısını güçlendirmesi gerektiğini söyledi. 2017'de Milli Enerji ve Maden Politikası'nın açıklandığını hatırlatan Bakan, madencilikte benzer bir yol haritasını 2027'de açıklamayı hedeflediklerini bildirdi.

Bakan'a göre enerjide dışa bağımlılığın 2030'da yüzde 50'nin altına indirilmesi hedefleniyor. Bunun için enerji verimliliği, nükleer, yenilenebilir, petrol ve doğal gaz ile maden olmak üzere 5 alana odaklanılıyor. Türkiye'nin 2040'taki enerji talebi 230 milyon ton petrol eş değeri olarak hesaplandı. Elektrik talebinin 551 teravatsaat yerine 680 teravatsaate çıkarılması hedefleniyor. Bayraktar, talep artışının büyük kısmının elektrikli araçlardan geleceğini belirtti.

Tüm sektörlerde hedeflere ulaşılırsa elektrikleşme oranı 2040'ta yüzde 36'ya çıkacak. Ulaştırmada oran şu an yüzde 1'in altında; hedef yüzde 24. Sanayide yüzde 28'den yüzde 33'e, konutlarda yüzde 22'den yüzde 30'a çıkarılması hedefleniyor. Bayraktar, Türkiye'nin COP31'de dünya kamuoyuna sunacağı hedefin 2035'te yüzde 35'lik elektrikleşme olduğunu da söyledi.

Elektrikli araçların enerji tüketimi 3,5 teravatsaate ulaştı; Bakan bunu 90 teravatsaate gidebilecek bir büyüme alanı olarak görüyor. Veri merkezleri için 2040 öngörüsünde ilave 55 teravatsaat talep yer alıyor. Elektrolizörle yeşil hidrojen üretimi ve sanayinin enerji dönüşümü için öngörülen elektrik talebi 20 teravatsaat. Özellikle kırsal alanlarda yaklaşık 1,7 milyon doğal gaz abonesine eş değer ısı pompasının sisteme alınması gerekiyor.

Bayraktar'a göre elektrikleşme ve enerji verimliliği için önümüzdeki süreçte yıllık 15 milyar dolarlık yatırım gerekiyor; bu tutar 10 yıl önce yıllık 1 milyar dolardı. Enerji yoğunluğunun 2025-2040 döneminde yüzde 40 azaltılması düşünülüyor. Bakan, bunun kümülatif kazancının yaklaşık 240 milyar dolar olacağını belirtti.

Elektrikli araç tarafında 2040'ta her 1000 kişiden 147'sinin elektrikli araca sahip olacağı öngörülüyor. Toplam araç stokunun 41 milyon olması ve neredeyse yarısının elektrikli olması bekleniyor. 20 milyon araca elektrik sağlamak için en az 1,5 milyon şarj istasyonu gerekiyor. Bunun yaklaşık 1 milyonu ev ve iş yerlerinde, 500 bine yakını ticari tesislerde kurulacak. Şarj altyapısında yaklaşık 28 milyar dolarlık yatırım öngörülüyor.

Kurulu güç, rüzgâr, güneş, şebeke ve depolama

Türkiye'nin kurulu gücü 2025 itibarıyla 123 bin megavat. Yenilenebilirin kurulu güçteki payının yüzde 63'ten yüzde 77'ye çıkması bekleniyor. Kurulu güç artışı için gereken yatırım yaklaşık 190 milyar dolar. Bayraktar'a göre bu tutarın yaklaşık yüzde 95'i, başta yenilenebilir olmak üzere sıfır veya düşük emisyonlu kaynaklara yapılacak.

Bakan, COP29 öncesinde Cumhurbaşkanı'nın o günkü kurulu gücün 4 katını hedeflediğini hatırlattı: 30 bin megavatlık rüzgâr ve güneşin 120 bin megavata çıkarılması. Rüzgâr ve güneşteki kurulu güç bugün yaklaşık 44-45 bin megavata ulaştı.

175 bin megavatlık hedef için deniz üstü rüzgâra, uluslararası yatırım işbirliklerine, mevcut santrallerde kapasite artışına ve hibrit sistemlere ağırlık verilecek. Deniz üstü rüzgârda 2040'a kadar 6 bin megavata ulaşılması hedefleniyor. İlk YEKA deniz üstü rüzgâr yarışmasının gelecek yıl nisanda yapılması planlanıyor; şartname kasımda açıklanacak. Mevcut rüzgâr santrallerinin yenilenmesi ve 1 megavatın altındaki küçük ölçekli GES'lerin yaygınlaştırılması da hedefler arasında. Rüzgârda 50 bin megavatlık yeni bir hedef bulunuyor. Bu kapasite için yaklaşık 35 bin ton kalıcı mıknatıs gerekiyor; mıknatısların Türkiye'de üretilmesi için çalışmalar başlatıldı.

Bayraktar, iletime 36 milyar dolarlık yatırım yapılacağını söyledi. Yüksek gerilim hatlarının 77 bin kilometreden 112 bin kilometreye, trafo kapasitesinin 200 bin megavattan 316 bin megavata çıkarılması hedefleniyor. Dağıtım lisanslarının birçoğu 2036'da dolacak. Türkiye'de 52 milyon elektrik abonesi var. Bakan, dağıtım şebekesinin hem abone sayısı hem uzunluk olarak Avrupa'nın 2. büyük şebekesi olduğunu belirtti. Şebeke 1 milyon kilometreden 1,6 milyon kilometreye çıktı. Dağıtım, yaklaşık 80 milyar dolarlık büyüklüğüyle elektrik sektöründe en çok yatırım yapılacak alanlardan biri. Kayıp-kaçak oranı yüzde 8,8'e geriledi; Bayraktar bu iyileşmenin ekonomiye 3 milyar dolar katkı sağladığını söyledi.

Esnek sistem için 140 gigavatsaatlik depolama gerekiyor. Enterkonneksiyon kapasitesinin şu anki 5,4 gigavattan 15 gigavata çıkarılması hedefleniyor. Türkiye'nin 6 gigavatlık pompaj depolamalı hidroelektrik santral ihtiyacı var. Bayraktar, özel sektörün elindeki santrallerin buna dönüştürülebileceğini ve bunun için kanun düzenlemesi hazırlandığını anlattı.

Nükleer, petrol, doğal gaz ve kamu şirketleri

Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nin 4 bin 800 megavatlık gücüne 2040'ta en az 5 bin megavat daha eklenerek toplam 10 bin megavata ulaşılması hedefleniyor. Bayraktar, 2050 hedefinin 20 bin megavat olduğunu söyledi. Bakan'a göre 2040'ta toplam elektrik ihtiyacının yüzde 11'i nükleerden karşılanacak. Aynı 10 bin megavatın doğal gazla üretilmesi halinde karşılığı 15 milyar metreküplük doğal gaz ithalatı olurdu.

Bayraktar, petrol ve doğal gazın ekonomide yer almaya devam edeceğini belirtti; bu alanlara büyük yatırımların süreceğini söyledi. Türkiye'nin günlük ham petrol ihtiyacı 993 bin varil. Hedefler gerçekleşirse talebin 718 bin varile düşeceği belirtildi. Ceyhan Petrol Depolama projesiyle BOTAŞ'ın Ceyhan'daki 11 milyon varillik depolama kapasitesinin 2030'a gelmeden 50 milyon varile çıkarılması hedefleniyor.

Doğal gazda mevcut politikalar sürerse 77 milyar metreküpe ulaşabilecek tüketimin 2040'ta 57 milyar metreküpte tutulması, yani 20 milyar metreküplük artışın önlenmesi hedefleniyor. Bayraktar'a göre 77 milyar metreküp gazın bin metreküp başına ortalama 400 dolardan ithali yaklaşık 30 milyar dolarlık maliyet oluşturacak. Türkiye yurt içi ve yurt dışındaki üretimiyle ihtiyacının yaklaşık yüzde 15'ini karşılıyor. Bu oranın 2040'ta yüzde 100'e çıkarılması hedefleniyor.

Türkiye'de yaklaşık 240 bin kilometrelik doğal gaz dağıtım şebekesi oluşturuldu. Bakan, kullanımın yaygınlaşmasıyla şehirlerin hava kalitesinin de iyileştiğini söyledi. Osman Gazi Yüzer Üretim Platformu Sakarya Gaz Sahası'nda üretime başlayacak. Yerli üretimle doğal gaz ihtiyacı karşılanan hane sayısı şu an 4 milyon. Karadeniz'deki üretim artışıyla bu sayının 2027'de 8 milyona, 2028'de 16-17 milyona ulaşması bekleniyor. Doğal gaz depolama ve gazlaştırma kapasiteleri de artırılacak. Atıklardan elde edilen yenilenebilir gazın özellikle kırsal bölgelerde doğal gaz şebekesine verilmesi hedefleniyor. Bu alandaki yerli ve yenilenebilir gaz potansiyeli yaklaşık 1,5 milyar metreküp.

Bayraktar, TEİAŞ, EÜAŞ, Eti Maden, TPAO ve BOTAŞ'ın yapısal dönüşümünün gerektiğini söyledi. Bu 5 şirketin 2040'a kadar toplam 210 milyar dolarlık yatırım yapması gerekiyor. Şirketlerin finansmana erişimini kolaylaştıracak, idari ve mali esneklik sağlayacak bir yapılanma üzerinde çalışılıyor. Kamu çoğunluğu korunarak halka arz da hedefleniyor. Bu kapsamda hazırlanan kanun düzenlemesinin bütçe görüşmelerinin ardından TBMM gündemine gelebileceği belirtildi.

Eti Maden yaklaşık 1,5 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi. Şirketin Afrika ve Orta Asya başta olmak üzere uluslararası faaliyetlerinin güçlendirilmesi hedefleniyor. Bayraktar, Nijer'de Eti Maden'in MTA Uluslararası Madencilik AŞ (MTAIC) ile birlikte ilk altın üretimini birkaç gün içinde gerçekleştireceğini söyledi. 2040'ta milli üretim oranının yüzde 92'ye çıkarılması da vizyonun amaçları arasında.