Ember: Gazın küresel elektrik karışımındaki payı 2025'te art arda beşinci yıl geriledi

OilPrice.com'da Tsvetana Paraskova imzasıyla yayımlanan analiz, küresel doğalgaz talebinin mevcut kriz bittikten sonra nereye gideceği sorusunu ele alıyor. Yazı, Ember verilerine ve Reuters yazarı Gavin Maguire'ın aktardığı verilere dayanıyor. Analize göre bu yıl küresel gaz talebi düştü; fiyatlar ise dört yılın zirvesinde seyretti.

Kriz talep tahminlerini bozdu

OilPrice.com'a göre İran savaşı ve Orta Doğu'dan LNG arzının eksikliği, doğalgaz talebi ile ithalat maliyetlerine ilişkin yakın vadeli tahminleri altüst etti. Avrupa ve Asya'daki ekonomiler bu yıl şimdiye kadar, çok yüksek fiyatlarla temin edilen azalmış gaz arzını telafi etmek için elektrik üretiminde yenilenebilir enerjiye ve kömüre daha fazla dayandı. Kriz hükümetleri de enerji politikalarını yeniden düşünmeye itti. Enerji güvenliği, 2022-2023 enerji krizinin ardından yeniden öncelikli konu oldu.

Yazıya göre gaz fiyatlarındaki sıçrama Avrupa'da yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırdı. Bu atılım, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgal edip Avrupa'nın çoğuna boru hattı gazını kesmesiyle on yılın başında ciddi biçimde başlamıştı. AB ve İngiltere'de yenilenebilirlerin payı son yıllarda hızla arttı. Gaz, büyüyen elektrik talebini karşılayan yakıt olmaktan çıkıp giderek güvenilir yedek yakıt rolüne çekildi.

Ember verilerinde gazın payı

Ember verilerine göre bu yıl ve son dört yılda Avrupa ve Asya'nın önemli gaz piyasalarında gazın elektrik karışımındaki payı azaldı. Maguire'ın aktardığı bu verilerde İngiltere, Hollanda, Türkiye, Çin, Japonya ve Güney Kore'de gazdan elektrik üretiminin payı düştü.

Ember, yıl başında yayımladığı raporda gazın küresel elektrik karışımında pay kaybettiğini, yenilenebilirlerin artan talebi giderek daha fazla karşıladığını belirtti. Kuruluşun analizine göre gazın küresel payı 2025'te art arda beşinci yıl geriledi. Gazdan mutlak elektrik üretimi ise küçük bir artış gösterdi. Başını güneş ve rüzgârın çektiği temiz enerjideki güçlü büyüme, 2025'e kadarki beş yılda küresel elektrik talebi artışının yaklaşık %68'ini karşıladı. Bu durum gazlı üretimde büyük bir artış ihtiyacını azalttı.

Ember'e göre gazdan elektrik üreten 124 ekonominin 61'i gazlı üretim zirvesini geride bıraktı. Bu ülkeler 2025'te küresel gazlı elektrik üretiminin yaklaşık beşte birini oluşturdu. Yani gazlı üretimde ağırlığı olan büyük ekonomiler henüz zirveyi görmedi.

Ember ayrıca Çin, Hindistan ve Brezilya'nın hızla artan elektrik taleplerini gaza yönelmeden karşıladığını kaydetti. Çin'de gazın elektrik karışımındaki payı hızlı talep artışına rağmen 2025'te %3'e yakın kaldı. Hindistan ve Brezilya'da gazlı üretim daha sınırlı bir dengeleme rolü oynuyor.

Ember'in kıdemli elektrik analisti Malgorzata Wiatros-Motyka'ya göre elektrik için ekonomi ve enerji güvenliği gerekçeleri giderek aynı yöne gidiyor. Yenilenebilirler maliyetleri düşürüyor, yakıt fiyatı şoklarına ve jeopolitik aksaklıklara açıklığı azaltıyor. Gaz ise elektrik sistemi büyümesinde öncelikli yakıt olmasını sağlayan avantajlarını kademeli olarak kaybediyor.

Sanayi, veri merkezleri ve LNG

OilPrice.com analizi, gazın birçok sanayi sürecinde henüz ikame edilemediğini belirtiyor. Gazın önemli kullanım alanları arasında çimento ve çelik dahil sanayi üretimi, gübre için kimyasal hammadde ile plastik, boya, sentetik kumaş ve ilaç üretim zincirinin başlangıcı yer alıyor. Yazıya göre büyük ekonomilerde elektrik üretimi için gaza dayanan sistemler, gaz olmadan güvenilir elektrik arzı sağlayamıyor.

Analiz, yapay zeka patlamasını enerji ve elektrik talebi tahminlerindeki en büyük sürpriz olarak tanımlıyor. Yazıya göre veri merkezleri küresel elektrik talebi artışının büyük bölümünü sürükleyecek. Talep, yaklaşık on yıl durağan kaldıktan sonra ABD ve Avrupa'da da yeniden büyümeye döndü. OilPrice.com, yenilenebilir enerjinin bu artışı tek başına karşılamayacağını, gazın Amerika'da ve birçok ülkenin yapay zeka ile veri merkezi üssü olmaya hazırlandığı Asya'nın çoğunda önemli rol oynayacağını savunuyor.

En büyük LNG üreticileri, ihracatçıları ve tüccarları, bu yılki arz şokunun yükselen fiyatlar altında tüketimi düşürmesine rağmen uzun vadeli gaz talebi büyümesinin bozulmadığını görüyor. Dünyanın en büyük LNG tüccarı Shell, bu yaz yayımladığı LNG Outlook 2026 raporunda Güney ve Güneydoğu Asya'daki gaz talebinin küresel LNG talebini 2050'ye kadar 2025 düzeyine göre %65 artıracağını öngördü. Bu öngörüye göre küresel LNG talebi yılda yaklaşık 700 milyon tona çıkacak; 2025 düzeyi 422 milyon ton. Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle bu yılki büyüme durdu.

Shell Entegre Gaz Başkanı Cederic Cremers, çatışmanın ekonominin tüm kesimlerine yayılan sistem çapında bir şok yarattığını söyledi. Cremers'a göre LNG sektörü dirençli davrandı ve değişen piyasa koşullarına uyum sağlayabildi. Hem arz hem talep altyapısında daha fazla yatırım gerektiğini belirten Cremers, uzun vadeli görünümün güçlü kaldığını ve LNG'nin küresel enerji sisteminde istikrar sağlayıcı bir güç olmayı sürdüreceğini ifade etti.

Uluslararası Gaz Birliği (IGU) de Temmuz ayında yayımladığı 2026 World LNG Report'ta LNG sektörünün artan jeopolitik belirsizlik döneminde faaliyet göstermenin zorluklarından muaf olmadığını belirtti. IGU'ya göre genişleyen bir arz tabanından büyük miktarda temiz yanan enerjiyi yeniden dağıtabilme becerisi, LNG'nin küresel ekonomi için şok emici rolünü güçlendiriyor.