Enerji KulisiFinans kuruluşları ve yatırımcılar
Türkiye Enerji Sektörü Paydaş Rehberi · Kaynak PDF’de aç ↗
Bu bölüm, enerji yatırımlarını finanse eden, riskini fiyatlayan ve iklim performansını ölçen kurumları kapsar: bankacılık birlikleri ve özel bankalar, kalkınma bankası TSKB, Türkiye'de enerji projelerine kredi veren çok taraflı ve ikili kalkınma finansmanı kuruluşları, iklim fonları, AB hibe araçları, sigorta sektörü, özel sermaye, borsada işlem gören enerji şirketleri ile derecelendirme ve iklim raporlama kuruluşları. Kamu bankaları (Ziraat Bankası, Halkbank, Vakıfbank, İLBANK, TKYB, Türk Eximbank) ve Kredi Garanti Fonu Bölüm 4'te; BDDK, SPK, SEDDK ve Borsa İstanbul Bölüm 3'te yer alır.
Türkiye Bankalar Birliği (TBB)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1958 · Dayanak: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu md. 79 · tbb.org.tr 1958'de kurulan ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca mevduat, kalkınma ve yatırım bankalarının üye olmak zorunda olduğu kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşudur. Bankacılık sektörünü BDDK, Hazine ve Maliye Bakanlığı ve TCMB karşısında temsil eder; ortak uygulama ilkeleri, müşteri sözleşme standartları ve sektör görüşlerini hazırlar. Enerji açısından önemi, bankaların proje finansmanı, yeniden yapılandırma ve sürdürülebilir kredi uygulamalarını ortak bir çerçeveye bağlamasıdır; sürdürülebilir bankacılık rehberleri ile iklim riski ve yeşil varlık oranı tartışmalarında sektörün sesi TBB üzerinden duyulur. Bankaların sektöre göre kredi dağılımı ve istatistiki raporları birliğin sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Türkiye'de Bankacılık Sistemi (yıllık istatistik); Bankalarımız (yıllık); Sürdürülebilirlik ve iklim riski rehberleri. İlişkili: BDDK, TCMB, TKBB, Özel mevduat bankaları (enerji ve proje finansmanı)
Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 2001 · Dayanak: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu md. 79 · tkbb.org.tr 2001'de Özel Finans Kurumları Birliği olarak kurulan, 5411 sayılı Kanunla 2006'da bugünkü adını alan ve katılım bankalarının zorunlu üyesi olduğu kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşudur. Faizsiz bankacılık standartlarını geliştirir, Danışma Kurulu aracılığıyla ürünlerin uygunluğuna ilişkin ilke kararları yayımlar ve üyelerini düzenleyiciler karşısında temsil eder. Katılım bankaları kamu ve özel sermayeli üyeleriyle güneş, rüzgâr ve verimlilik yatırımlarını kira sertifikası (sukuk) ve ortaklık yapıları üzerinden finanse ettiği için birlik, yeşil sukuk ihraçları ve İslam Kalkınma Bankası kaynaklı fonların aktarımı konusunda ilgili paydaştır. Sektör verileri ve raporlar birliğin sitesinde yer alır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Katılım Bankacılığı İstatistikleri (dönemsel); Katılım Bankacılığı Standartları; Sürdürülebilirlik raporları. İlişkili: TBB, BDDK, IsDB
Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. (TSKB)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1950 · tskb.com.tr 1950'de Dünya Bankası desteği ve Türk bankalarının ortaklığıyla kurulan, en büyük hissedarı Türkiye İş Bankası olan, halka açık ve mevduat kabul etmeyen özel kalkınma ve yatırım bankasıdır. Dünya Bankası, AIIB, EIB, KfW, AFD ve JICA gibi kurumlardan sağladığı uzun vadeli kaynakları hidroelektrik, rüzgâr, güneş ve jeotermal santrallerine, enerji verimliliği ve sanayi dönüşümü yatırımlarına proje finansmanı olarak aktarır. 2016'da Türkiye'nin ilk yeşil tahvilini ihraç etmiş, çevresel ve sosyal risk değerlendirmesinde sektöre öncülük etmiştir. Yenilenebilir enerji kapasitesinin finansmanında ve sürdürülebilir finans çerçevelerinde referans alınan bir kurumdur; ekonomik araştırmalar birimi enerji piyasası analizleri ve sürdürülebilirlik raporları yayımlar. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu ve Entegre Rapor (yıllık); Sürdürülebilirlik Raporu; Ekonomik araştırmalar ve sektör raporları. İlişkili: TKYB, IBRD, AIIB, EIB, KfW, JICA, BİST
4'tedir (tkyb).
Özel mevduat bankaları (enerji ve proje finansmanı)
Finans kuruluşu Türkiye İş Bankası, Garanti BBVA, Akbank, Yapı Kredi, QNB, DenizBank, ING Türkiye ve TEB gibi özel sermayeli mevduat bankalarını kapsayan kategoridir. Bu bankalar lisanslı santral yatırımlarına sendikasyon ve proje finansmanı kredisi, çatı güneşi ve depolama yatırımlarına kurumsal ve KOBİ kredisi, sanayiye enerji verimliliği kredisi sağlar; EBRD, IFC ve EIB kredi hatlarının başlıca aracılarıdır. 2018 sonrası kur şokunda enerji şirketlerinin döviz borçlarının yeniden yapılandırılması ve santral devirlerinde belirleyici rol oynamışlardır. Yeşil tahvil ihraçları, sürdürülebilirlik bağlantılı krediler ve kömür finansmanından çıkış taahhütleri ile iklim tartışmalarında yer alırlar; bu bilgiler bankaların entegre ve sürdürülebilirlik raporlarından izlenir. İlişkili: TBB, BDDK, EBRD, IFC, Ziraat Bankası, Halkbank, VakıfBank
Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1991 · Dayanak: EBRD Kuruluş Anlaşması (1990) · ebrd.com 1991'de Londra merkezli olarak kurulan çok taraflı kalkınma bankasıdır; Türkiye kurucu hissedarlardandır ve 2009'dan beri bankanın faaliyet ülkesidir. İstanbul ve Ankara ofisleri üzerinden özel sektörü doğrudan kredi ve özkaynakla finanse eder; bankalara açtığı TurSEFF, MidSEFF ve TuREEFF gibi sürdürülebilir enerji kredi hatlarıyla KOBİ'lerin ve konutların verimlilik ile küçük ölçekli yenilenebilir yatırımlarına kaynak aktarır. Türkiye son yıllarda bankanın en büyük faaliyet ülkeleri arasında yer alır. EPDK, EPİAŞ ve TEİAŞ'a piyasa tasarımı ve şebeke entegrasyonu konularında teknik destek verir; kömürden çıkış ve adil geçiş tartışmalarında aktiftir. Ülke stratejisi ve proje özetleri bankanın sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Türkiye Ülke Stratejisi; Proje Özet Belgeleri (PSD); Yıllık Rapor. İlişkili: IFC, EIB, TSKB, EPDK, EPİAŞ, TEİAŞ, Özel mevduat bankaları (enerji ve proje finansmanı)
Dünya Bankası (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası) (IBRD)
worldbank.org/en/country/turkey 1944'te kurulan ve Dünya Bankası Grubu'nun kamu kesimine kredi veren kolu olan Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası'dır; Türkiye 1947'den beri üyedir ve Ankara'da ülke ofisi bulunur. Hazine garantili kredilerle TEİAŞ'ın yenilenebilir enerji entegrasyonu ve şebeke yatırımlarını, BOTAŞ'ın Tuz Gölü yeraltı gaz depolama genişlemesini, jeotermal gelişimi, kamu binalarında enerji verimliliğini ve TKYB ile TSKB üzerinden depolamalı dağıtık güneş yatırımlarını finanse etmiştir. Karbon piyasası hazırlık programları ve Ülke Ortaklık Çerçevesi aracılığıyla TR ETS, kömürden çıkış ve yeşil sanayi dönüşümü politikalarına analiz desteği sağlar. Proje belgeleri ve Türkiye Ülke İklim ve Kalkınma Raporu bankanın sitesinde erişilebilir. Başlıca yayın ve kaynaklar: Ülke Ortaklık Çerçevesi (Türkiye); Türkiye Ülke İklim ve Kalkınma Raporu (CCDR); Türkiye Ekonomik Görünüm raporları. İlişkili: IFC, PMI, TEİAŞ, BOTAŞ, TKYB, TSKB, HMB
Uluslararası Finans Kurumu (IFC)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1956 · ifc.org 1956'da kurulan, Dünya Bankası Grubu'nun özel sektöre kredi, özkaynak ve garanti sağlayan koludur; İstanbul ofisi bölgesel merkez işlevi görür. Türkiye'de santral geliştiricilerine doğrudan proje finansmanı sağlar, yerli bankalara yeşil kredi hatları açar ve bankaların yeşil tahvil ile sürdürülebilirlik bağlantılı borçlanma ihraçlarına yatırımcı olarak katılır. Türkiye, IFC'nin küresel portföyünde uzun süredir öne çıkan ülkeler arasındadır; iklim uyumlu finansman, bankaların çevresel ve sosyal risk yönetimi standartları ve iklim finansmanı raporlaması konularında piyasaya yön verir. IFC Performans Standartları, Türkiye'deki büyük enerji projelerinin çevresel ve sosyal etki değerlendirmelerinde fiilî referans olarak kullanılır; yatırım özetleri proje veri tabanında yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: IFC Performans Standartları; Proje açıklama belgeleri (yatırım özetleri); Yıllık Rapor. İlişkili: IBRD, EBRD, Özel mevduat bankaları (enerji ve proje finansmanı), TSKB
Not: Taslakta 'IFC ve Dünya Bankası' tek girişti; Dünya Bankası (IBRD) ayrı girişe (dunya-bankasi) ayrıldı.
Avrupa Yatırım Bankası (EIB)
eib.org/en/projects/country/turkiye 1958'de kurulan, Avrupa Birliği üye devletlerine ait ve AB'nin kredi kuruluşu olan bankadır; Türkiye'de 1960'lardan beri faaliyet gösterir ve katılım öncesi ülkeler arasında uzun dönem en büyük borç verdiği ülkelerden biri olmuştur. Yerli bankalar ve TKYB, TSKB gibi kalkınma bankaları aracılığıyla KOBİ ve yenilenebilir enerji kredileri, belediye altyapısı ve deprem bölgesinde yeniden yapılanma finansmanı sağlar. Temmuz 2019'da AB Konseyi'nin Doğu Akdeniz'deki sondaj faaliyetleri nedeniyle Türkiye'ye EIB kredilerinin gözden geçirilmesine karar vermesinden sonra yeni kamu kredileri belirgin biçimde azalmıştır. İklim bankası yol haritası ve proje kayıtları bankanın sitesinde izlenir. Başlıca yayın ve kaynaklar: Proje kayıtları (Türkiye); EIB Climate Bank Roadmap; Yıllık Faaliyet Raporu. İlişkili: EBRD, TSKB, TKYB, IPA, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu
KfW Kalkınma Bankası (KfW)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1948 · kfw-entwicklungsbank.de Almanya'nın kamu kalkınma bankası KfW grubunun, Federal Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Bakanlığı adına ikili kalkınma finansmanı yürüten koludur; grup 1948'de kurulmuştur ve Ankara'da ofisi bulunur. Türkiye'de Hazine garantili ya da bankalar üzerinden aktarılan kredilerle belediye su ve atık su altyapısı, KOBİ enerji verimliliği, yenilenebilir enerji ve 2023 depremleri sonrası yeniden yapılanma programlarını finanse eder; özel sektör kolu DEG ise şirketlere doğrudan kredi verir. Alman iş birliğinin teknik kolu GIZ ile birlikte iklim ve enerji politikası projelerinde tamamlayıcı rol üstlenir. Proje bilgileri ve değerlendirme raporları KfW Kalkınma Bankası'nın şeffaflık portalında yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Şeffaflık Portalı proje kayıtları; Değerlendirme raporları; Yıllık Rapor. İlişkili: GIZ, İLBANK, TSKB, TKYB, AFD
ayrıldı.
Fransız Kalkınma Ajansı (AFD)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1941 · afd.fr/en/countries-regions/turkiye Fransa'nın kamu kalkınma finansmanı kuruluşudur; kökleri 1941'e uzanır ve Türkiye'de 2004'ten beri faaliyet gösterir, İstanbul'da ofisi bulunur. Belediyelere ve İLBANK'a şehir içi ulaşım, su ve enerji verimliliği kredileri, kalkınma bankaları ve ticari bankalara iklim odaklı kredi hatları sağlar; özel sektör kolu Proparco yenilenebilir enerji şirketleri ve bankalara doğrudan finansman ve özkaynak yatırımı yapar. Kurumun Türkiye stratejisi iklim eş faydası olan yatırımlara ağırlık verir ve düşük karbonlu şehir, adil geçiş ile sanayinin karbonsuzlaşması başlıklarında belediyelerin kaynak arayışında öne çıkar. Proje listeleri ve ülke stratejisi AFD'nin Türkiye sayfasında, Proparco yatırımları kendi sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Türkiye ülke stratejisi; Proje kayıtları; Proparco yatırım kayıtları. İlişkili: İLBANK, TSKB, TKYB, KfW
Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 2003 · jica.go.jp/overseas/turkey/index.html Japonya hükümetinin resmî kalkınma yardımını yürüten ajansıdır; bugünkü yapısıyla 2003'te kurulmuş, 2008'de Japonya Uluslararası İşbirliği Bankası'nın (JBIC) yen kredisi işlevini devralmıştır ve Ankara'da ofisi vardır. Türkiye'de TSKB ve TKYB aracılığıyla yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği kredileri sağlamış, Marmaray gibi büyük altyapı projelerini finanse etmiştir; teknik iş birliği projeleriyle afet yönetimi ve enerji planlamasına destek verir. Japonya'nın ihracat kredi kuruluşu JBIC ise santral ve nükleer projelerde ticari finansmanla ayrı bir rol üstlenir; Sinop nükleer projesi görüşmelerinde olası finansör olarak anılmıştı. Proje bilgileri ajansın Türkiye sayfasında yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Türkiye ofisi proje sayfaları; Ex-post değerlendirme raporları.
İlişkili: TSKB, TKYB
Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 2016 · Dayanak: AIIB Kuruluş Anlaşması (2015) · aiib.org Pekin merkezli, 2016'da faaliyete geçen çok taraflı kalkınma bankasıdır; Türkiye kurucu üyelerdendir. Türkiye, AIIB'nin en fazla kredi kullandırdığı ülkeler arasındadır: banka, BOTAŞ'ın Tuz Gölü yeraltı doğal gaz depolama genişlemesini Dünya Bankası ile birlikte finanse etmiş, TSKB ve TKYB'ye yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği için kredi hatları açmış, pandemi ve deprem sonrası dönemde bankalar üzerinden KOBİ ve altyapı finansmanı sağlamıştır. Gaz arz güvenliği, depolamalı yenilenebilir yatırımlar ve dağıtık güneş için Batılı kalkınma bankalarına alternatif ya da tamamlayıcı kaynak niteliğindedir. Proje listesi ve belgeleri bankanın sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Proje listesi ve proje belgeleri; Yıllık Rapor. İlişkili: BOTAŞ, TSKB, TKYB, IBRD
İslam Kalkınma Bankası (IsDB)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1975 · isdb.org 1975'te faaliyete başlayan, Cidde merkezli ve İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi ülkelerin ortak olduğu çok taraflı kalkınma bankasıdır; Türkiye kurucu üyelerdendir ve büyük hissedarlar arasındadır. Faizsiz finansman araçlarıyla altyapı ve enerji projelerine kaynak sağlar; özel sektör kolu İslam Özel Sektörü Geliştirme Kurumu (ICD) ve ticaret finansmanı kolu ITFC aracılığıyla katılım bankalarına ve şirketlere kredi hattı açar. Türkiye'de katılım finans sisteminin güçlenmesi, yeşil sukuk ihraçları ve enerji ithalatının ticaret finansmanı açısından ilgili bir kaynaktır; aynı zamanda Türkiye'nin İİT ülkeleriyle enerji ve müteahhitlik iş birliği projelerinde ortak finansör olarak yer alır. Proje kayıtları ve yıllık raporlar bankanın sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Yıllık Rapor; Proje kayıtları. İlişkili: TKBB, Türk Eximbank
Karadeniz Ticaret ve Kalkınma Bankası (KTKB)
bstdb.org Karadeniz Ekonomik İşbirliği üyesi on bir ülkenin ortaklığıyla kurulan, 1999'da faaliyete geçen ve Selanik merkezli bölgesel kalkınma bankasıdır; Türkiye, Rusya ve Yunanistan ile birlikte en büyük hissedarlardandır. Üye ülkelerde enerji, ulaştırma ve sanayi projelerine kurumsal kredi ve proje finansmanı sağlar; Türkiye'de enerji üretim ve dağıtım şirketleri, leasing şirketleri ve bankalar başlıca müşterileridir. Görece küçük ölçeğine karşın Karadeniz havzasında sınır ötesi enerji ticareti ve bölgesel bağlantı projelerinde tamamlayıcı finansman kaynağıdır ve KEİ'nin enerji iş birliği gündemiyle bağlantılıdır. Onaylanan işlemler ve yıllık raporlar bankanın sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Yıllık Rapor; Onaylanan işlemler listesi. İlişkili: KEİ, Özel mevduat bankaları (enerji ve proje finansmanı)
İklim Yatırım Fonları (CIF)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 2008 · cif.org/country/turkiye 2008'de kurulan, Dünya Bankası'nın emanetçiliğinde yönetilen ve çok taraflı kalkınma bankaları aracılığıyla imtiyazlı iklim finansmanı sağlayan fonlar bütünüdür. Türkiye, Temiz Teknoloji Fonu'nun (CTF) ilk yatırım planı onaylanan ülkelerinden biridir: 2009'da onaylanıp 2012'de güncellenen plan kapsamında EBRD, IFC ve Dünya Bankası eliyle yürütülen on beş proje, rüzgâr ve jeotermal kapasitenin şebekeye entegrasyonu ile KOBİ ve konut verimliliği kredi hatlarını destekledi. Türkiye son olarak fonun Sanayinin Karbonsuzlaştırılması programına seçilmiştir. Yeşil İklim Fonu ise Türkiye'yi faydalanıcı ülkeler arasında listelemez; bu durum Paris Anlaşması onayı sürecindeki iklim finansmanına erişim tartışmasının parçasıdır. Yatırım planları ve sonuç raporları CIF sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Türkiye CTF Yatırım Planı (2009, güncelleme 2012); CIF Delivers: Türkiye ülke değerlendirmesi; Sanayinin Karbonsuzlaştırılması programı misyon belgeleri. İlişkili: IBRD, EBRD, IFC, İDB
Türkiye yer almıyor; taslaktaki 'TSKB, TKYB, UNDP akredite kuruluş' ifadesi doğrulanamadığı için kaldırıldı.
Küresel Çevre Fonu (GEF)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1991 · thegef.org (ilgili sayfa) 1991'de kurulan, BM iklim, biyolojik çeşitlilik ve kimyasallar sözleşmelerinin finansman mekanizması olarak çalışan ve projelerini UNDP, UNIDO, FAO ve Dünya Bankası gibi uygulayıcı kuruluşlar aracılığıyla yürüten çok taraflı fondur. Türkiye'de hibe niteliğindeki kaynaklarla sanayide enerji verimliliği, binalarda enerji verimliliği, verimli elektrik motorları ve düşük karbonlu kentsel dönüşüm gibi piyasa dönüşümü projelerini finanse etmiştir; bu projeler ETKB ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile birlikte yürütülmüştür. Tutar olarak kalkınma bankası kredilerinden küçüktür, ancak mevzuat, etiketleme ve kapasite geliştirme adımlarının ilk finansörü olmuştur. Proje listesi GEF'in Türkiye ülke profilinde yer alır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Türkiye ülke profili ve proje listesi; GEF dönemsel finansman raporları. İlişkili: ETKB, EVÇED, ÇŞİDB, CIF
Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 2007 · Dayanak: AB Tüzüğü 2021/1529 (IPA III) · ab.gov.tr AB'nin aday ülkelere yönelik hibe programıdır; 2007'de başlamış, bugün 2021-2027 dönemini kapsayan IPA III olarak sürmektedir. Türkiye'de programlamayı Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı, uygulamayı AB Türkiye Delegasyonu ile Merkezi Finans ve İhale Birimi ve ilgili bakanlıklar yürütür. Enerji ve iklim alanında ETKB ile denizüstü rüzgâr enerjisinin desteklenmesi, enerji verimliliği ve iklim politikası kapasitesi projelerini, TR ETS hazırlığına katkı veren teknik destekleri ve yerel yönetim hibelerini finanse eder. Siyasi ilişkilere bağlı olarak Türkiye tahsisatları 2018 sonrasında azaltılmış, kaynaklar sivil toplum, göç ve yeşil dönüşüme yönlendirilmiştir. Horizon Europe gibi AB programlarına katılım ayrıca yürür. Başlıca yayın ve kaynaklar: IPA III programlama belgeleri; AB Türkiye Delegasyonu proje sayfaları. İlişkili: Dışişleri Bakanlığı, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu, ETKB, İDB, EIB
11'dedir.
Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği (TSB)
Finans kuruluşu · Dayanak: 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu md. 24 · tsb.org.tr 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 24. maddesine dayanan, Türkiye'de faaliyet gösteren sigorta, reasürans ve emeklilik şirketlerinin zorunlu üyesi olduğu kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşudur. Sektörü SEDDK ve Hazine ve Maliye Bakanlığı karşısında temsil eder, tarife ve istatistik çalışmalarını koordine eder. Enerji açısından yangın, makine kırılması, montaj ve inşaat all risks, kâr kaybı ve üçüncü şahıs sorumluluk teminatlarının istatistiklerini derler; nükleer santrallere ilişkin mali sorumluluk teminatı, iklim kaynaklı afet riskleri ve yenilenebilir tesislerin sigortalanabilirliği tartışmalarında sektör görüşünü oluşturur. Branş bazlı prim ve hasar istatistikleri birliğin sitesinde düzenli yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Sigorta sektörü istatistikleri (aylık ve yıllık); Faaliyet Raporu. İlişkili: SEDDK, Sigorta ve reasürans şirketleri (enerji riskleri), Akkuyu Nükleer Anonim Şirketi, NDK
Sigorta ve reasürans şirketleri (enerji riskleri)
Finans kuruluşu Enerji varlıklarını sigortalayan sigorta ve reasürans şirketlerini kapsayan kategoridir; Anadolu Sigorta, Allianz Sigorta, AXA Sigorta, Türkiye Sigorta ve devletin reasürans şirketi Türk Reasürans bu alanda öne çıkan oyunculardandır. Santrallerin inşaat ve işletme dönemindeki yangın, makine kırılması ve doğal afet riskleri, rüzgâr ve güneş tesislerinde ekipman arızası ve üretim kaybı, rafineri ve boru hattı riskleri bu şirketlerce üstlenilir; büyük riskler yurt dışı reasürans piyasalarına devredilir. Proje finansmanında kredi verenler sigorta teminatını ön koşul olarak aradığı için sigortalanabilirlik
yatırım kararlarını doğrudan etkiler. Nükleer riskler ise uluslararası havuzlar aracılığıyla ayrı biçimde teminat altına alınır; genel veriler TSB istatistiklerinden izlenir. İlişkili: TSB, SEDDK, Akkuyu Nükleer Anonim Şirketi
Özel sermaye ve altyapı yatırım fonları
düzenlemeleri Enerji şirketlerine özkaynak yatırımı yapan yerli ve yabancı özel sermaye fonları ile SPK düzenlemesine tabi girişim sermayesi yatırım fonları (GSYF) ve altyapı yatırım fonlarını kapsayan kategoridir. Actera Group, Turkven, Mediterra Capital ve Taxim Capital gibi yerli yöneticiler enerji hizmetleri, dağıtık üretim ve enerji teknolojisi şirketlerine yatırım yapmıştır; uluslararası altyapı fonları ve kalkınma kurumlarının özkaynak kolları ise yenilenebilir enerji portföylerinde ortaklık ve satın almalarla yer alır. GSYF'lere tanınan vergi avantajları ve güneş ile depolama yatırımları için kurulan fonlar son yıllarda büyümüştür. Bu fonlar santral el değiştirmelerinde, halka arzlarda ve enerji girişimlerinin finansmanında belirleyicidir; fon izahnameleri KAP'ta yayımlanır. İlişkili: SPK, KAP, TVF, Enerji teknolojisi girişimleri ve kuluçka programları, XELKT
Borsa İstanbul'da işlem gören enerji şirketleri ve BIST Elektrik endeksi (XELKT)
Finans kuruluşu · borsaistanbul.com Borsa İstanbul'da hisseleri işlem gören elektrik, gaz ve petrol şirketlerini ve bunları izleyen BIST Elektrik (XELKT) endeksi ile BIST Sürdürülebilirlik endeksini kapsayan kategoridir. Enerjisa Enerji, Aksa Enerji, Zorlu Enerji, Odaş, Galata Wind, Aydem Yenilenebilir Enerji, Smart Güneş, Europower, Alfa Solar, CW Enerji, Kontrolmatik, Astor Enerji, Naturel, Margün ve Girişim Elektrik ile petrol ve gaz tarafında Tüpraş, Aygaz, Petkim ve Turcas bu grubun örnekleridir. 2020 sonrası yenilenebilir enerji ve ekipman şirketlerinin halka arz dalgası, bireysel yatırımcıyı enerji politikasındaki YEKDEM, azami uzlaştırma fiyatı ve lisanssız üretim kararlarının doğrudan tarafı haline getirmiştir. Özel durum açıklamaları ve finansal tablolar KAP'ta izlenir. İlişkili: BİST, KAP, SPK, Enerjisa Enerji A.Ş., Aksa Enerji Üretim A.Ş., Zorlu Enerji Elektrik Üretim A.Ş., ODAŞ, Galata Wind Enerji A.Ş., Smart Güneş Enerjisi Teknolojileri, Europower Enerji ve Otomasyon Teknolojileri, TÜPRAŞ, Aygaz A.Ş.
Kredi derecelendirme ve ESG değerlendirme kuruluşları
Finans kuruluşu · Dayanak: SPK Derecelendirme Faaliyetine İlişkin Esaslar Tebliği Enerji şirketlerinin borçlanma maliyetini ve yatırımcı erişimini etkileyen derecelendirme kuruluşlarını kapsayan kategoridir. Yurt içinde SPK ve BDDK tarafından yetkilendirilen JCR Eurasia Rating ve SAHA Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme, şirketlerin tahvil ihraçları ile kurumsal yönetim notlarını verir; Fitch, Moody's ve S&P Global ise ülke notu ve büyük enerji şirketleriyle bankaların notlarını belirleyerek dış finansman maliyetini şekillendirir. MSCI, Sustainalytics ve ISS gibi ESG değerlendiricileri ile CDP skorları, yabancı yatırımcıların ve BIST Sürdürülebilirlik endeksinin şirket seçiminde kullanılır. Kömür yoğunluğu ve iklim geçiş riski bu değerlendirmelerde not aşağı yönlü etken olarak öne çıkar; rapor özetleri kuruluşların sitelerinde yayımlanır. İlişkili: SPK, BDDK, CDP, XELKT
CDP (eski adıyla Carbon Disclosure Project) (CDP)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 2000 · cdp.net 2000'de Londra'da kurulan, yatırımcılar ve büyük alıcılar adına şirketlerden iklim, su ve orman verisi toplayan ve bunları puanlayan uluslararası kâr amacı gütmeyen kuruluştur. Türkiye'de BIST şirketlerine yönelik program uzun süre Sabancı Üniversitesi Kurumsal Yönetim Forumu ortaklığında yürütülmüş, yıllık Türkiye iklim değişikliği raporlarıyla şirketlerin emisyon açıklamaları ve hedefleri kamuya sunulmuştur. Enerji, çimento, demir-çelik ve bankacılık şirketlerinin kapsam 1-3 emisyonlarını, karbon fiyatı varsayımlarını ve geçiş planlarını karşılaştırmalı görmek için başvurulan kaynaktır; KGK'nın TSRS uyumlu sürdürülebilirlik raporlaması zorunluluğu sonrasında CDP soru seti ISSB standartlarıyla uyumlu hale getirilmiştir. Şirket yanıtları ve skorlar CDP sitesinde aranabilir. Başlıca yayın ve kaynaklar: CDP şirket yanıtları ve skorları (yıllık); CDP Türkiye iklim değişikliği raporları.
İlişkili: Sabancı Üniversitesi Kurumsal Yönetim Forumu, KGK, XELKT, Kredi derecelendirme ve ESG değerlendirme kuruluşları
Sabancı Üniversitesi Kurumsal Yönetim Forumu [Doğrulama bekliyor]
Akademik birim · Kuruluş: 2003 Sabancı Üniversitesi bünyesinde 2003'ten beri kurumsal yönetim, sürdürülebilirlik ve yatırımcı hakları üzerine araştırma, eğitim ve savunuculuk yürüten akademik merkezdir. CDP'nin Türkiye programını uzun yıllar yürüterek BIST şirketlerinin iklim açıklamalarını derlemiş, yıllık raporlarla sonuçları kamuoyuna sunmuştur; iklim riski, TSRS uyumlu raporlama ve yönetim kurullarının iklim sorumluluğu konularında eğitim programları düzenler. Enerji ve sanayi şirketlerinin iklim yönetişimi ile açıklama kalitesinin izlenmesinde bağımsız akademik bakış sunduğu için sürdürülebilir finans tartışmalarında başvurulan bir paydaştır. Forumun eski web adresi Eylül 2026 itibarıyla sunucu hatası verdiğinden güncel etkinlik ve yayınlar üniversitenin ana sitesinden izlenmelidir. Başlıca yayın ve kaynaklar: CDP Türkiye iklim değişikliği raporları; Kurumsal yönetim ve sürdürülebilirlik araştırma raporları. İlişkili: CDP, KGK, TKYD
Türkiye ortaklığının sürüp sürmediği doğrulanamadı.