Enerji KulisiKamu iktisadi teşebbüsleri ve kamu enerji şirketleri
Türkiye Enerji Sektörü Paydaş Rehberi · Kaynak PDF’de aç ↗
Bu bölüm, devletin enerji zincirinde doğrudan sahip, işletmeci ve finansör olarak yer aldığı kuruluşları kapsar: elektrikte üretim, iletim ve dağıtım denetimi yapan iktisadi devlet teşekkülleri, doğal gaz ithalatı ve boru hatlarını yöneten BOTAŞ ile arama-üretim şirketi TPAO, kömür, bor ve maden araştırmasındaki kamu kurumları ve enerji yatırımlarına kaynak aktaran kamu bankaları. Bu kuruluşların çoğu ETKB'nin ilgili kuruluşudur, bir kısmının hisseleri ise Türkiye Varlık Fonu'na devredilmiştir. Özelleştirilmiş olsa da
kamu kökeni veya kamu alım garantisi nedeniyle bu alanla birlikte anılan TÜPRAŞ, SOCAR Türkiye ve Akkuyu Nükleer gibi şirketler de ayrı olarak işaretlenerek burada yer alır.
4.1 Elektrik
Elektrik alanındaki kamu şirketleri 2001'de TEAŞ'ın bölünmesiyle şekillenmiştir: üretim ve kamu toptan ticareti EÜAŞ'ta, iletim ve sistem işletmesi TEİAŞ'ta, dağıtım varlıklarının mülkiyeti ve denetimi TEDAŞ'tadır.
Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ)
madde 22 (TETAŞ birleşmesi) · euas.gov.tr Elektrik Üretim A.Ş., 2001'de Türkiye Elektrik Üretim-İletim A.Ş.'nin (TEAŞ) bölünmesiyle kurulan ve ETKB'nin ilgili kuruluşu olan iktisadi devlet teşekkülüdür. Atatürk, Keban ve Karakaya gibi büyük barajlar dahil kırkı aşkın hidroelektrik santrali ile doğal gaz ve yerli linyit santrallerini işletir; ülkenin en büyük tekil üreticisidir. Temmuz 2018'de 703 sayılı KHK ile TETAŞ'ı bünyesine alarak kamunun toptan elektrik ticaretini, eski imtiyaz ve yap-işlet sözleşmelerinden doğan alımları, Akkuyu NGS alım garantisini ve elektrik ithalat-ihracatını da üstlenmiştir. Bu nedenle toptan fiyat oluşumu, son kaynak tedarik tarifeleri ve kamu santrallerinin özelleştirilmesi tartışmalarında belirleyicidir. Faaliyet raporları ve santral bazlı üretim verileri kurum sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu (yıllık); Sürdürülebilirlik Strateji Belgesi; Santral bazlı günlük üretim verileri. İlişkili: TETAŞ, TEİAŞ, Akkuyu Nükleer Anonim Şirketi, TESAB, TKİ, EPİAŞ, ETKB, TVF
Kanuna eklediği geçici 22. madde ile EÜAŞ bünyesinde birleştirilmiştir; TETAŞ kaydı Ek E'dedir.
Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ)
Kamu iktisadi teşebbüsü · Kuruluş: 2001 · Dayanak: 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu md. 8 · teias.gov.tr Türkiye Elektrik İletim A.Ş., 2001'de TEAŞ'ın yeniden yapılandırılmasıyla kurulan ve ETKB'nin ilgili kuruluşu olan iktisadi devlet teşekkülüdür; ülkedeki tek iletim lisansı sahibidir. Yüksek gerilim iletim şebekesini planlar, kurar ve işletir; Millî Yük Tevzi Merkezi ve bölgesel yük tevzi merkezleri aracılığıyla sistemin anlık dengesini, dengeleme güç piyasasını ve yan hizmetleri yönetir. Yenilenebilir santrallere verilen bağlantı görüşleri ve trafo merkezi bazında ilan edilen kapasiteler yatırım kararlarını doğrudan belirler; 2016'dan beri ENTSO-E'nin gözlemci üyesi, EPİAŞ'ın da ortağıdır. Faaliyet ve sektör raporları, Türkiye Elektrik Üretim-İletim İstatistikleri ile on yıllık talep tahmini ve kapasite projeksiyonu raporları sektörün temel başvuru kaynaklarıdır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Türkiye Elektrik Üretim-İletim İstatistikleri (yıllık); Sektör Raporları; Faaliyet Raporu (yıllık); 10 Yıllık Talep Tahmini Raporu; Üretim Kapasite Projeksiyonu; Günlük İşletme Raporları. İlişkili: EÜAŞ, EPİAŞ, EPDK, ETKB, TESAB, Elektrik üretim kapasite projeksiyonları ve talep tahmini raporları
Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi (TEDAŞ)
6 · tedas.gov.tr Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş., Türkiye Elektrik Kurumunun 1993 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla ikiye ayrılması sonucu 1994'te tüzel kişilik kazanan ve ETKB'nin ilgili kuruluşu olan iktisadi devlet teşekkülüdür. 21 dağıtım bölgesinin işletme hakkı 2013'e kadar özel şirketlere devredilmiş, şebeke varlıklarının mülkiyeti kamuda kalmıştır. Bugün Elektrik Dağıtım Şirketleri Denetim Yönetmeliği çerçevesinde dağıtım şirketlerinin şebeke işletmesini ve yatırımlarını denetler, genel aydınlatma tüketimlerini izler; proje ve kabul işlemleri, tip onayı, birim fiyat kitabı ve mesleki belgelendirme gibi teknik hizmetler yürütür. Dağıtım yatırımlarının tarifelere yansıması ve şebeke kalitesi tartışmalarında kamunun denetim kolu olarak önem taşır. Faaliyet raporları, sektör raporları ve elektrik istatistikleri sitesinde yer alır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu (yıllık); Sektör Raporları; Elektrik İstatistikleri; Birim Fiyat Kitabı. İlişkili: Dağıtım lisansı sahipleri (21 elektrik dağıtım şirketi), EPDK, ETKB, TESAB
sürdürmektedir; ana statüsü 14.02.2018 tarihli Resmî Gazete'de yenilenmiştir.
Türkiye Elektromekanik Sanayi Anonim Şirketi (TEMSAN)
Kamu iktisadi teşebbüsü · Kuruluş: 1975 · Dayanak: Bakanlar Kurulu kararı 7/10907 · temsan.gov.tr Türkiye Elektromekanik Sanayi A.Ş., 1975'te Bakanlar Kurulu kararıyla kurulan, 1977'de faaliyete geçen ve ETKB'nin ilgili kuruluşu olan kamu iktisadi teşebbüsüdür. Başlangıçta DSİ ve TEK'in inşa ettirdiği hidroelektrik santrallerin elektromekanik teçhizatını imal ve monte etmek için yapılandırılmış, 2001'den sonra özel sektör müşterilerine de hizmet vermeye başlamıştır. Türbin, jeneratör ve yardımcı ekipman üretimi, santral bakım-onarımı ve rehabilitasyonu ile enerji üretim, iletim ve dağıtım teknolojilerinde Ar-Ge yürütür. Yaşlanan kamu hidroelektrik santrallerinin yenilenmesi ve enerji ekipmanında yerlileştirme politikaları açısından kamunun uygulayıcı mühendislik kuruluşudur. Kurumsal bilgiler, stratejik plan ve faaliyet raporları sitesinde yer alır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu (yıllık); Stratejik Plan. İlişkili: EÜAŞ, SYGM, ETKB
Türkiye Elektrik Sanayi Birliği (TESAB)
(uluslararası nitelikte teşekkül) · tesab.org.tr Türkiye Elektrik Sanayi Birliği, EÜAŞ, TEİAŞ, TEDAŞ ve o dönemki TETAŞ tarafından Haziran 2005 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla uluslararası nitelikte teşekkül olarak kurulan, Eylül 2005'teki ilk genel kuruluyla çalışmaya başlayan birliktir. Türkiye'nin 1971'den beri TEK ve TEAŞ aracılığıyla sürdürdüğü Avrupa elektrik sektörü birliği EURELECTRIC üyeliğini devralmış olup bu kuruluşun yönetim kurulunda Türkiye'yi temsil eder. Kamu elektrik şirketleri ile özel sektörü aynı masada toplayan konferanslar, özel oturumlar, eğitimler ve webinarlar düzenler; veri merkezleri gibi güncel konularda raporlar yayımlar. Avrupa elektrik politikalarının ve iklim gündeminin Türk elektrik sektörüne aktarılmasında aracı rol oynar. Bültenleri ve yayınları sitesinde yer alır. Başlıca yayın ve kaynaklar: TESAB Bülteni; Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye Elektrik Tarihi; Veri Merkezleri: Küresel Gelişmeler ve Türkiye'nin Rotası (2026). İlişkili: EÜAŞ, TEİAŞ, TEDAŞ, TETAŞ, CIGRE Türkiye
nedeniyle 406 döndürür; tarayıcıyla erişilebilir.
Akkuyu Nükleer Anonim Şirketi
akkuyu.com/tr Akkuyu Nükleer A.Ş., Türkiye ile Rusya arasında Mayıs 2010'da imzalanan ve aynı yıl TBMM'ce onaylanan hükümetlerarası anlaşma uyarınca Ankara'da kurulan, Rosatom grubuna ait proje şirketidir; kamu iktisadi teşebbüsü değildir. Mersin Gülnar'da dört adet VVER-1200 ünitesinden oluşan Akkuyu Nükleer Güç Santralini yap-sahip ol-işlet modeliyle inşa etmekte olup işletme ve söküm sorumluluğunu da taşıyacaktır. Anlaşma, ilk iki ünite üretiminin büyük kısmı için on beş yıllık ve ağırlıklı ortalama 12,35 ABD senti/kWh fiyatlı kamu alım garantisi öngörür; bu yükümlülük TETAŞ'tan EÜAŞ'a geçmiştir. Birinci ünitede 2026 içinde elektrik üretimi hedeflenmektedir. Maliyet, dışa bağımlılık ve nükleer güvenlik tartışmalarının merkezindedir; lisanslama NDK denetimindedir. Başlıca yayın ve kaynaklar: Basın bültenleri ve proje ilerleme duyuruları; ÇED raporları. İlişkili: EÜAŞ, NDK, NEGM, ETKB, Türkiye'de yatırımı veya ortaklığı bulunan uluslararası enerji şirketleri
ünitenin devreye alma tarihi Eylül 2026 itibarıyla henüz kesinleşmemiştir.
4.2 Petrol ve doğal gaz
Doğal gaz ithalatı, iletimi ve depolaması BOTAŞ grubunda, arama ve üretim TPAO'dadır; rafinaj ve akaryakıt dağıtımı ise tamamen özel sektör elindedir.
Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi (BOTAŞ)
botas.gov.tr Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş., 1974'te Kerkük-Yumurtalık ham petrol boru hattını işletmek üzere kurulan, ETKB'nin ilgili kuruluşu olarak yönetilen ve hisseleri Ocak 2017'den beri Türkiye Varlık Fonu'na ait olan kamu şirketidir. Uzun vadeli boru hattı ve LNG sözleşmeleriyle doğal gaz ithalatının büyük bölümünü yapar, ulusal iletim şebekesini işletir; Marmara Ereğlisi LNG terminali, Dörtyol ve Saros FSRU terminalleri ile Tuz Gölü ve 2016'da TPAO'dan devralınan Silivri yer altı depoları BOTAŞ'ın işletmesindedir. Toptan satış fiyatları konut, sanayi ve santral maliyetlerini doğrudan belirler, maliyet altı satışlar kamu maliyesini etkiler. TANAP ortağı, TPIC ve BOTAŞ International'ın sahibi olarak gaz ticaret merkezi politikasının ana uygulayıcısıdır. Faaliyet raporları ve tarife duyuruları temel kaynaklardır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu (yıllık); Sürdürülebilirlik Raporu; Doğal gaz toptan satış tarifesi duyuruları (aylık); Boru Hatları Haritası. İlişkili: TVF, ETKB, EPDK, TPAO, TANAP, BIL, TPIC, BOTAŞ tarifeleri ve faaliyet raporları
BOTAŞ International Limited (BIL)
Kamu iktisadi teşebbüsü · Kuruluş: 1996 · Dayanak: BTC Ev Sahibi Hükümet Anlaşması (HGA) · bil.gov.tr/tr BOTAŞ International Limited, BOTAŞ tarafından 3 Temmuz 1996'da petrol ve doğal gaz projelerine katılmak amacıyla kurulan ve 2001'de Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) ham petrol boru hattının Türkiye kesiminin işletmecisi olarak görevlendirilen kamu şirketidir. Ardahan, Erzurum, Erzincan ve Sivas'taki pompa istasyonlarını, basınç düşürme ve blok vana istasyonlarını ve Ceyhan'daki Haydar Aliyev Deniz Terminalini işletir. Azerbaycan ve Hazar kökenli ham petrolün tankerlere yüklenerek dünya piyasalarına ulaşması bu terminal üzerinden gerçekleşir; ilk yükleme Haziran 2006'da yapılmıştır. Türkiye'nin petrol transit ülkesi rolünün ve Ceyhan'ı enerji merkezi yapma hedefinin temel altyapısını yönetir. Operasyon, çevre ve sürdürülebilirlik bilgileri ile basın açıklamaları kurum sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Basın bültenleri (BTC sevkiyat verileri); Çevre ve Sürdürülebilirlik sayfası. İlişkili: BOTAŞ, ETKB
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO)
tpao.gov.tr Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı, 1954'te 6327 sayılı Kanunla kurulan, ETKB'nin ilgili kuruluşu olarak yönetilen ve hisseleri Türkiye Varlık Fonu'na devredilmiş olan ulusal petrol şirketidir. Karada ve denizde arama, sondaj ve üretim yapar; Karadeniz'de 2020'de keşfedilen Sakarya Gaz Sahası'ndan 2023'te üretime başlamış, ikinci fazda Osman Gazi yüzer üretim platformuyla günlük üretimi yaklaşık iki katına çıkarmayı hedeflemiştir. Güneydoğudaki Gabar sahası yurt içi ham petrol üretimini belirgin biçimde artırmıştır; Silivri'deki ilk yer altı gaz deposunu geliştirmiş, Azerbaycan ve Irak başta olmak üzere yurt dışı ortaklıkları vardır. Yerli üretimin arz güvenliği ve cari açık üzerindeki etkisi tartışmalarının ana aktörüdür. Sektör ve faaliyet raporları sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Sektör raporları; Faaliyet Raporu (yıllık). İlişkili: TVF, ETKB, MAPEG, BOTAŞ, 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu, Petrol ve doğal gaz arama-üretim şirketleri (6491 sayılı Türk Petrol Kanunu)
hedeflenmiştir; Eylül 2026 itibarıyla gerçekleşme durumu izlenmelidir.
Turkish Petroleum International Company Anonim Şirketi (TPIC)
Kamu iktisadi teşebbüsü · Kuruluş: 1988 · tpic.gov.tr Turkish Petroleum International Company A.Ş., 1988'de uluslararası petrol değer zincirinde faaliyet göstermek üzere TPAO'ya bağlı olarak kurulan, Kasım 2012 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla 22 Ocak 2013'ten itibaren BOTAŞ'a devredilen ve bu devirle sermayesi artırılan kamu şirketidir. Kara ve deniz sismiği, petrol ve jeotermal kuyu sondajı, kuyu tamamlama, karotlu maden sondajı ile ham petrol ve petrol ürünleri ticareti alanlarında yurt içinde ve yurt dışında hizmet verir. Kamu kökenli
bir sahra hizmetleri ve sondaj yüklenicisi olarak TPAO'nun kara sahalarındaki sondaj programında ve jeotermal arama çalışmalarında yer alır. Faaliyet alanları, sondaj kuleleri, haberler ve yayınlar kurum sitesinde duyurulur. Başlıca yayın ve kaynaklar: Kurumsal yayınlar ve haberler. İlişkili: BOTAŞ, TPAO
bilgisi güncel değildir; bkz. tp-petrol-dagitim.
TP Petrol Dağıtım Anonim Şirketi
Şirket · tppd.com.tr TP Petrol Dağıtım A.Ş., kamu kökenli Türkiye Petrolleri akaryakıt markasını taşıyan özel sektör dağıtım şirketidir; kamu iktisadi teşebbüsü değildir ve TPAO ya da TPIC ile ortaklık bağı bulunmamaktadır. Şirket 2017'de Zülfikarlar Holding'e bağlı Turkuaz Petrol tarafından satın alınmış, Temmuz 2024'te imzalanan sözleşme ve Rekabet Kurulunun 7 Kasım 2024 tarihli izniyle kontrolü Altınbaş Petrol aracılığıyla Zeren Group'a geçmiştir. EPDK dağıtıcı lisansıyla istasyon ağı üzerinden akaryakıt satışı, madeni yağ, depolama ve ticari müşterilere tedarik faaliyetleri yürütür. Marka adı nedeniyle sıklıkla kamu şirketi sanıldığından rehberde ayırt edici olarak yer alır; pazar payı ve fiyat verileri için EPDK petrol piyasası raporları izlenmelidir. Başlıca yayın ve kaynaklar: Basın bültenleri. İlişkili: Petrol Ofisi A.Ş., OPET, Shell & Turcas Petrol A.Ş., EPDK, PETDER
yanlıştı.
TANAP Doğalgaz İletim Anonim Şirketi (TANAP)
Hükümetlerarası Anlaşma (2012) · tanap.com TANAP Doğalgaz İletim A.Ş., Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattını inşa eden ve işleten, Türkiye'de kurulu uluslararası ortaklıklı şirkettir; hissedarları Güney Gaz Koridoru Şirketi (SGC) yüzde 58, BOTAŞ yüzde 30 ve BP yüzde 12 paylarla yer alır. Azerbaycan'ın Şah Deniz sahasından gelen gazı Gürcistan sınırından Yunanistan sınırına taşır; Türkiye'ye akış 2018'de, TAP üzerinden Avrupa'ya ticari akış Aralık 2020'de başlamıştır. Yıllık yaklaşık 16 milyar metreküplük kapasitenin 6 milyarı Türkiye'ye, kalanı Avrupa'ya ayrılır; kapasitenin kademeli olarak 24 ve 32 milyar metreküpe çıkarılması planlanmaktadır. Güney Gaz Koridoru, Avrupa'nın arz çeşitlendirmesi ve Türkiye'nin transit rolü tartışmalarında kritik altyapıdır. Bültenleri sitede yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: TANAP Bülteni. İlişkili: BOTAŞ, ETKB, Türkiye'de yatırımı veya ortaklığı bulunan uluslararası enerji şirketleri
Türkiye Petrol Rafinerileri Anonim Şirketi (TÜPRAŞ)
Şirket · Kuruluş: 1983 · tupras.com.tr Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş., 1983'te kamu rafinerilerinin tek çatı altında toplanmasıyla kurulan, 2006'da yüzde 51'lik blok hissesi Koç Holding öncülüğündeki Enerji Yatırımları A.Ş.'ye devredilerek özelleştirilen ve Borsa İstanbul'da işlem gören şirkettir; kamu iktisadi teşebbüsü değildir. İzmit, İzmir, Kırıkkale ve Batman'daki dört rafinerisiyle yıllık yaklaşık 30 milyon ton ham petrol işleme kapasitesine sahiptir; OPET ortaklığıyla akaryakıt dağıtımında, Ditaş aracılığıyla deniz taşımacılığında da yer alır. Ülke rafinaj kapasitesinin büyük kısmını elinde tuttuğundan akaryakıt arzı ve fiyatlaması, zorunlu petrol stokları, karbon fiyatlaması ve biyoyakıt ile yeşil hidrojen gibi dönüşüm yatırımları tartışmalarında belirleyicidir. Faaliyet ve sürdürülebilirlik raporları sitesinde yer alır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu (yıllık); Sürdürülebilirlik Raporu (yıllık); Yatırımcı sunumları. İlişkili: PETDER, SOCAR Türkiye, Petrol Ofisi A.Ş., OPET, Shell & Turcas Petrol A.Ş., XELKT Not: Özel şirkettir; 2006'ya kadar kamu şirketi olduğu ve stratejik önemi nedeniyle bu bölümde tutulmuştur.
SOCAR Türkiye
Şirket · socar.com.tr SOCAR Türkiye, Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi SOCAR'ın Türkiye'deki yatırımlarını yöneten ve rafinaj, petrokimya, doğal gaz, enerji ticareti ve lojistik alanlarında faaliyet gösteren şirketler grubudur. 2008'de özelleştirilen Petkim'in kontrol hissesini ortaklarıyla birlikte satın alarak Türkiye'ye giren grup, Aliağa'da Petkim'e entegre olarak inşa edilen ve 2018'de açılan STAR Rafineri'yi de işletir; bu yapı ülkedeki rafineri-petrokimya entegrasyonunun tek örneğidir. Kendini Türkiye'nin en büyük doğrudan yabancı yatırımcılarından biri olarak tanımlayan grup, Azerbaycan- Türkiye enerji ilişkisinin, petrokimya ithalat bağımlılığının ve Ege'deki sanayi emisyonlarının tartışıldığı konularda öne çıkar. Petkim ve STAR Rafineri'nin faaliyet ve sürdürülebilirlik raporları temel başvuru kaynaklarıdır. Başlıca yayın ve kaynaklar: SOCAR Türkiye Sürdürülebilirlik Raporu; Petkim Faaliyet Raporu (yıllık); STAR Rafineri basın bültenleri. İlişkili: TÜPRAŞ, TANAP, Türkiye'de yatırımı veya ortaklığı bulunan uluslararası enerji şirketleri
https://www.petkim.com.tr, STAR Rafineri: https://starrafineri.com.tr. Özel şirkettir.
4.3 Madencilik ve kömür
Linyit ve taşkömürü üretimi, bor işletmeciliği ve maden araştırması kamu kuruluşlarının elindedir; bu kurumlar kömürden çıkış ve kritik mineraller tartışmalarının kamu tarafını oluşturur.
Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu (TKİ)
Kamu iktisadi teşebbüsü · Kuruluş: 1957 · tki.gov.tr Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu, 22 Mayıs 1957'de kurulan ve ETKB'nin ilgili kuruluşu olarak faaliyet gösteren iktisadi devlet teşekkülüdür. Soma'daki Ege Linyitleri, Tunçbilek'teki Garp Linyitleri ve Çan Linyitleri işletme müdürlükleri başta olmak üzere linyit sahalarında üretim yapar; sahalarının bir kısmını rödovans sözleşmeleriyle özel şirketlere işletir ve termik santral yatırımları için saha tahsis eder. Sosyal yardım kapsamında dağıtılan ısınma kömürünün tedarikinde de rol oynar. Yerli kömür politikası, maden güvenliği, rödovans uygulamalarının iş sağlığına etkisi ve kömürden çıkış takvimi tartışmalarında kilit kamu aktörüdür; Ömerler yeraltı işletmesinin rödovansla devri girişimi 2025'te Maden Mühendisleri Odasınca eleştirilmiştir. Üretim, satış ve fiyat istatistikleri sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: TKİ İstatistikleri (üretim, satış, kömür fiyatları); Faaliyet Raporu (yıllık). İlişkili: ETKB, MAPEG, KÖMÜRDER, EÜAŞ
Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK)
Kamu iktisadi teşebbüsü · Kuruluş: 1983 · taskomuru.gov.tr/ttk Türkiye Taşkömürü Kurumu, Zonguldak havzasında on dokuzuncu yüzyıl ortasına uzanan taşkömürü işletmeciliğinin kamu halefi olarak 1983'te kurulan ve ETKB'nin ilgili kuruluşu olan iktisadi devlet teşekkülüdür. Armutçuk, Kozlu, Üzülmez, Karadon ve Amasra müesseselerinde yeraltı üretimi yapar; havzadaki bazı sahaları rödovans karşılığında özel şirketlere işletir. Üretim hacmi sınırlı, maliyeti yüksek olduğundan kamu desteği, maden güvenliği ve Zonguldak ekonomisi açısından sürekli gündemdedir; havza, kömürden çıkış ve adil geçiş çalışmalarının Türkiye'deki başlıca odak bölgelerindendir. Yıllık taşkömürü sektör raporu ve müessese bazlı üretim istatistikleri sitesinde yayımlanır; 2025 üretimi bir milyon tonun altında kalmıştır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Taşkömürü Sektör Raporu (yıllık); Yıllık üretim istatistikleri. İlişkili: ETKB, MAPEG, KÖMÜRDER
Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü (Eti Maden)
Nükleer Enerji Hammaddelerinin İşletilmesi Hakkında Kanun · etimaden.gov.tr Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü, kökleri 1935'te kurulan Etibank'a dayanan ve 2840 sayılı Kanun gereği ülkedeki bor madenlerini devlet adına işleten kamu iktisadi kuruluşudur; 2017'den
beri Türkiye Varlık Fonu portföyündedir. Bigadiç, Emet, Kestelek ve Kırka'daki sahalarda üretim yapar, Bandırma ve Kırka'da rafine bor ürünleri üretir ve dünya bor pazarının önde gelen tedarikçisidir. Kırka'da bor atıklarından lityum karbonat elde eden ilk tesisin ardından yıllık 600 ton kapasiteli yeni bir lityum karbonat tesisinin yapımı ihale edilmiştir. Batarya ve enerji depolama hammaddeleri ile kritik mineraller tartışmalarında enerji geçişiyle doğrudan ilişkili kamu aktörüdür. Faaliyet raporları ve bor ürünlerine ilişkin teknik bilgiler sitesinde yer alır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu (yıllık); Stratejik Plan. İlişkili: TVF, ETKB, MTA, MAPEG
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA)
· mta.gov.tr Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, 1935'te 2804 sayılı Kanunla kurulan, tüzel kişiliğe sahip, özel bütçeli ve ETKB'nin ilgili kuruluşu olan kamu kurumudur; kamu iktisadi teşebbüsü değildir. Ülke genelinde jeolojik haritalama, maden ve enerji hammaddesi araması, sondaj, jeofizik ve laboratuvar hizmetleri yürütür. Jeotermal sahaların önemli bölümünün, kömür rezervlerinin ve uranyum, lityum ve nadir toprak elementi potansiyelinin belirlenmesi büyük ölçüde MTA çalışmalarına dayanır; Eskişehir Beylikova nadir toprak sahası bunun güncel örneğidir. Jeotermal elektrik yatırımları, yerli kömür arama programları ve kritik mineral stratejileri için temel veri üreticisidir. Jeoloji, maden ve jeotermal haritaları ile hakemli Maden Tetkik ve Arama Dergisi başlıca kaynaklarıdır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Maden Tetkik ve Arama Dergisi (hakemli); Jeoloji, Jeofizik ve Maden Haritaları; Türkiye Jeotermal Kaynakları Envanteri. İlişkili: ETKB, MAPEG, Eti Maden, TKİ, MTA Yerbilimleri Harita Görüntüleyici Not: Taslakta 'kit' olarak sınıflanmıştı; özel bütçeli kamu kurumudur.
4.4 Kamu bankaları ve finans kuruluşları (kamu)
Kamu bankaları ve kalkınma bankaları, uluslararası finans kuruluşlarının yeşil kredi hatlarını yenilenebilir enerji, verimlilik ve belediye yatırımlarına aktaran başlıca kanallardır. Özel kalkınma bankası TSKB Bölüm 10'da ele alınır.
Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası Anonim Şirketi (TKYB)
Hakkında Kanun · kalkinma.com.tr Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası, 1975'te Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım Bankası adıyla kurulan, 1988'de Türkiye Kalkınma Bankası unvanını alan ve 2018'de 7147 sayılı Kanunla bugünkü adı ve yatırım bankacılığı yetkileriyle yeniden yapılandırılan, Hazine ve Maliye Bakanlığına ait mevduat kabul etmeyen kalkınma bankasıdır. Dünya Bankası, AIIB ve Avrupa kalkınma kurumlarından sağladığı uzun vadeli kaynakları yenilenebilir enerji, batarya depolama, enerji verimliliği ve sanayi emisyon azaltımı projelerine doğrudan kredi veya aracı bankalar yoluyla aktarır; Eylül 2026'da Dünya Bankası ile yaklaşık 630 milyon dolarlık ek finansman anlaşması imzalamıştır. Dağıtık güneş ve depolama yatırımlarının finansmanında kamunun ana kanalıdır. Faaliyet raporları ile çevresel ve sosyal politika belgeleri sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu (yıllık); Sürdürülebilirlik Raporu; Çevresel ve Sosyal Politika. İlişkili: HMB, IFC, IBRD, TSKB, Türk Eximbank
burasıdır.
İller Bankası Anonim Şirketi (İLBANK)
ilbank.gov.tr İller Bankası A.Ş., 1933'te belediyelerin altyapı yatırımlarını finanse etmek üzere kurulan, 2011'de 6107 sayılı Kanunla anonim şirkete dönüştürülen ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ilgili kuruluşu olan kalkınma ve yatırım bankasıdır. Belediyeler ve il özel idarelerine kredi verir; içme
suyu, atık su, ulaşım ve enerji projelerini hazırlar veya uygulatır. Dünya Bankası kaynaklı Sürdürülebilir Şehirler Projesi ile 2023'te onaylanan Kamu ve Belediye Yenilenebilir Enerji Projesi kapsamında belediyelerin güneş enerjisi santrali ve enerji verimliliği yatırımlarını finanse eder; çok sayıda ilçe belediyesinin GES yatırımı bu kanaldan yürümektedir. Yerel yönetimlerin enerji dönüşümünü finanse eden başlıca kamu kurumudur. Proje duyuruları ve faaliyet raporları sitesinde yer alır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu (yıllık); Sürdürülebilir Şehirler Projesi belgeleri. İlişkili: ÇŞİDB, YYGM, IFC, Kalkınma ajansları
Türkiye İhracat Kredi Bankası Anonim Şirketi (Türk Eximbank)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1987 · eximbank.gov.tr Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş., 1987'de kurulan ve Hazine ve Maliye Bakanlığının sahibi olduğu Türkiye'nin resmî ihracat kredi kuruluşudur. İhracatçılara kredi, alacak sigortası ve garanti sağlar; yurt dışı müteahhitlik hizmetlerini ve enerji ekipmanı ihracatını da destekler. 2024'te Dünya Bankası ile 1 milyar avroluk ve AIIB ile ikinci bir kredi anlaşması imzalayarak ihracatçıların çatı ve arazi tipi güneş, rüzgar, enerji ve su verimliliği yatırımlarını finanse eden yeşil kredi programlarını başlatmıştır; bu kaynakların önemli bir kısmı 2025'te kullandırılmıştır. AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasına uyum yatırımları açısından ihracatçı sanayinin başlıca kamu finansman kaynağıdır. Program duyuruları ve faaliyet raporları sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu (yıllık); Sürdürülebilirlik Raporu; Kredi programı duyuruları. İlişkili: HMB, TKYB, IFC, IBRD
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi (Ziraat Bankası)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1863 · ziraatbank.com.tr Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş., kökleri 1863'te kurulan memleket sandıklarına dayanan, hisselerinin tamamı Türkiye Varlık Fonu'na ait olan ve aktif büyüklükte ülkenin en büyük bankaları arasında yer alan kamu mevduat bankasıdır. Yenilenebilir enerji yatırım ve işletme kredileri, lisanslı ve çatı tipi GES kredileri ile enerji verimliliği kredileri sunar. Tarım Kredi Kooperatifleriyle birlikte sulama birlikleri ve çiftçilerin güneş enerjili sulama yatırımlarına Hazine faiz destekli tarımsal GES kredisi kullandırır; bu ürün kırsal alanda lisanssız güneş kurulumunun yaygınlaşmasında etkilidir. Büyük enerji projelerinin sendikasyon kredilerinde kamu bankalarının ağırlığı nedeniyle proje finansmanının temel aktörlerindendir. Çevresel kredi ürünleri ve sürdürülebilirlik raporları sitesinde yer alır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu (yıllık); Sürdürülebilirlik Raporu; Çevresel kredi ürünleri sayfası. İlişkili: TVF, Halkbank, VakıfBank, KGF, Özel mevduat bankaları (enerji ve proje finansmanı), TBB
Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi (Halkbank)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1938 · halkbank.com.tr Türkiye Halk Bankası A.Ş., esnaf ve küçük sanayiciye kredi sağlamak amacıyla 1933'teki kuruluş kanununun ardından 1938'de faaliyete geçen, çoğunluk hissesi Türkiye Varlık Fonu'na ait ve Borsa İstanbul'da işlem gören kamu mevduat bankasıdır. KOBİ bankacılığındaki geleneksel ağırlığı nedeniyle küçük ve orta ölçekli işletmelerin çatı güneş enerjisi, enerji verimliliği ve yeşil dönüşüm yatırımlarında önemli bir kredi kanalıdır; Kredi Garanti Fonu'nun Hazine destekli yeşil dönüşüm paketinin katılımcı bankaları arasında yer almıştır. Bireysel tarafta çevreci taşıt ve yeşil konut kredileri sunar. Sürdürülebilir finans politikası, çevre ve enerji yönetimi bilgileri ile faaliyet ve sürdürülebilirlik raporları sitesinin yatırımcı ilişkileri bölümünde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet Raporu (yıllık); Sürdürülebilirlik Raporu. İlişkili: TVF, Ziraat Bankası, VakıfBank, KGF, TBB
Türkiye Vakıflar Bankası Türk Anonim Ortaklığı (VakıfBank)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1954 · vakifbank.com.tr Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O., 1954'te vakıf varlıklarını değerlendirmek amacıyla kurulan, çoğunluk hissesi kamuya ait ve Borsa İstanbul'da işlem gören mevduat bankasıdır. Aralık 2020'de Türkiye'de bir mevduat bankasının ilk sürdürülebilir eurobond ihracını gerçekleştirmiş, sonraki
ihraçlarla bu alandaki toplam tutarı 3 milyar doları aşmıştır. Elde edilen kaynakları Sürdürülebilir Finansman Çerçevesi kriterlerine uygun yenilenebilir enerji projelerine, yeşil konut kredilerine ve KOBİ'lere yönelik yeşil dönüşüm paketine aktarır. Uluslararası sermaye piyasalarından yeşil kaynak sağlayan Türk bankaları arasında öne çıktığı için yenilenebilir enerji proje finansmanının dış kaynak ayağında önemlidir. Sürdürülebilir Finansman Çerçeve Metni, entegre faaliyet raporları ve eurobond duyuruları sitesinde yer alır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Entegre Faaliyet Raporu (yıllık); Sürdürülebilir Finansman Çerçeve Metni; Sürdürülebilir eurobond ihraç duyuruları. İlişkili: Ziraat Bankası, Halkbank, KGF, TBB, Özel mevduat bankaları (enerji ve proje finansmanı)
Kredi Garanti Fonu Anonim Şirketi (KGF)
Finans kuruluşu · Kuruluş: 1991 · kgf.com.tr Kredi Garanti Fonu A.Ş., 1991'de kurulan, ortakları arasında TOBB, KOSGEB ve çok sayıda bankanın bulunduğu ve Hazine destekli kefalet programlarını yürüten kefalet kuruluşudur; özel hukuk tüzel kişisi olmakla birlikte kamu kaynaklı kefaletleriyle ekonomi politikasının aracıdır. Teminat yetersizliği yaşayan KOBİ'lerin ve KOBİ dışı işletmelerin banka kredilerine kefil olur. Hazine destekli Yeşil Dönüşüm ve Enerji Verimliliği Destek Paketi, işletmelerin yenilenebilir enerji ve verimlilik yatırımlarını kamu, özel ve katılım bankaları aracılığıyla finanse etmiş olup bugün geçmiş programlar arasında listelenir. Küçük ölçekli güneş ve verimlilik yatırımlarında finansmana erişimin belirleyicilerindendir. Güncel ve geçmiş kefalet programlarının koşulları sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Kefalet programları ve koşulları; Faaliyet Raporu (yıllık). İlişkili: HMB, Halkbank, Ziraat Bankası, VakıfBank, TKYB