Enerji KulisiYerel yönetimler, bölgesel yapılar ve toplum düzeyi paydaşlar
Türkiye Enerji Sektörü Paydaş Rehberi · Kaynak PDF’de aç ↗
Bu bölüm, enerji politikasının sahada karşılık bulduğu yerel ve toplum düzeyindeki paydaşları kapsar: doğal gaz dağıtımı, atıktan enerji ve güneş yatırımlarıyla enerji üreticisi haline gelen büyükşehir belediyeleri ve şirketleri, belediye birlikleri ve gönüllü iklim ağları, bölgesel destek veren kalkınma ajansları ile jeotermal ruhsat yetkisi taşıyan il idareleri.
Bölüm ayrıca santral ve maden projelerine karşı yargı yoluna giden yerel çevre platformlarını, enerji kooperatiflerini, tüketici örgütlerini ve enerji yoksulluğu alanındaki aktörleri tanıtır; bu yapılar yatırımların sosyal kabulü, tarife tartışmaları ve adil geçiş gündeminde giderek daha görünür hale gelmektedir.
Büyükşehir belediyeleri
Yerel / bölgesel yapı · Dayanak: 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu; 6360 sayılı Kanun · tbb.gov.tr Türkiye'de 30 ilde il sınırının tamamında yetkili olan büyükşehir belediyeleri, 5216 ve 6360 sayılı kanunlarla düzenlenen mahalli idarelerdir. Enerji sektörüne üç yoldan dokunurlar: doğal gaz dağıtım şirketlerinde ortaklık veya tam sahiplik, atıktan enerji, çöp gazı, biyogaz ve çatı güneş santralleri gibi lisanssız ya da lisanslı üretim yatırımları ve kent içi toplu taşıma, aydınlatma ile binalardaki tüketim. İmar planı ve ruhsat yetkileri rüzgar ve güneş santrali yer seçiminde belirleyicidir. 7552 sayılı İklim Kanunu belediyelere yerel iklim değişikliği eylem planı hazırlama yükümlülüğü getirmiştir. Planlar, sera gazı envanterleri ve faaliyet raporları belediye sitelerinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları; Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planları (SECAP); Belediye faaliyet raporları. İlişkili: TBB, YYGM, İl İDKK, İGDAŞ, İSTAÇ, İZAYDAŞ, İZENERJİ, Başkanlar Sözleşmesi (Covenant of Mayors) Türkiye imzacıları, Şehir içi doğal gaz dağıtım şirketleri (dağıtım lisansı), Lisanssız elektrik üreticileri, 7552 sayılı İklim Kanunu
Ek F'de il bazında listelenir.
İstanbul Gaz Dağıtım Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (İGDAŞ)
Şirket · Kuruluş: 1986 · Dayanak: 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu; EPDK dağıtım lisansı · igdas.istanbul İstanbul Büyükşehir Belediyesinin çoğunluk hissesine sahip olduğu, İETT ve diğer belediye iştiraklerinin azınlık ortağı bulunduğu doğal gaz dağıtım şirketidir; 25 Aralık 1986'da kurulmuş, ilk gazı 1992'de Kadıköy'de vermiştir. EPDK lisansıyla İstanbul'un Bahçeşehir dışındaki dağıtım bölgesinde şebekeyi kurar ve işletir, abone bağlantısı, sayaç ve acil müdahale hizmetlerini yürütür.
Türkiye'nin abone ve hacim bakımından en büyük dağıtım şirketi olarak EPDK'nın dağıtım bedeli ve yatırım tavanı kararlarından en çok etkilenen şirkettir; dağıtım bedeli güncellemeleri ile yıllık altyapı yatırım programı kamuoyunda tartışma konusu olur. Faaliyet raporları ve tarife duyuruları şirket sitesinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet raporları (yıllık); Tarife ve bağlantı bedeli duyuruları. İlişkili: Büyükşehir belediyeleri, Şehir içi doğal gaz dağıtım şirketleri (dağıtım lisansı), GAZBİR, EPDK, BOTAŞ, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu
verebilir; tarayıcıyla erişilebilir.
İSTAÇ İstanbul Çevre Yönetimi Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (İSTAÇ)
Şirket · Kuruluş: 1994 · istac.istanbul İstanbul Büyükşehir Belediyesinin atık ve çevre yönetimi şirketidir; 1994'te Türkiye'nin ilk düzenli depolama sahasını işletmeye başlamasıyla faaliyete geçmiştir. Düzenli depolama sahalarında toplanan çöp gazından, biyometanizasyon tesislerinde organik atıktan ve 2021'in son çeyreğinde Eyüpsultan'da devreye alınan evsel atık yakma ve enerji üretim tesisinde elektrik üretir. Atıktan enerji yatırımları, metan emisyonlarının azaltılması ve gönüllü karbon piyasalarında karbon kredisi üretimi açısından belediye şirketleri arasında öncü örnektir; atık yakmanın hava kalitesine etkisi ise yerel tartışma konusudur. Tesis bilgileri, faaliyet raporları ve demografik atık verileri sitede yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Faaliyet raporları; Enerji üretim tesisleri bilgi sayfaları; İSTAÇ kataloğu. İlişkili: Büyükşehir belediyeleri, İZAYDAŞ, YEKDEM, Karbon kredisi standartları ve proje geliştiricileri, Lisanssız elektrik üreticileri Not: Atık yakma tesisinin kurulu gücü ve işleme kapasitesi şirket sitesindeki enerji üretimi sayfasında verilir.
İzmit Atık ve Artıkları Arıtma Yakma ve Değerlendirme Anonim Şirketi (İZAYDAŞ)
Şirket · izaydas.com.tr Kocaeli Büyükşehir Belediyesine bağlı atık yönetimi şirketidir; 1990'ların sonundan bu yana sanayi yoğun Kocaeli'nde tehlikeli atık yakma, tıbbi atık, gemi atıkları ve evsel atık düzenli depolama hizmeti verir. Yakma tesisinde atık ısısından ve depolama sahasındaki çöp gazından elektrik üretir; belediyenin su ve kanalizasyon şirketi İSU ile birlikte Kocaeli'nin yenilenebilir kaynaklı belediye elektrik üretiminin önemli bölümünü sağlar. Sanayi atıklarının enerjiye dönüştürülmesi, atıktan türetilmiş yakıt ve belediyelerin enerji öz tüketimi tartışmalarında sık anılan bir örnektir. Yıllık bertaraf ve elektrik üretim verileri, laboratuvar hizmetleri ve başvuru süreçleri şirket sitesinde yer alır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Yıllık bertaraf ve enerji üretim verileri (web). İlişkili: Büyükşehir belediyeleri, İSTAÇ, Lisanssız elektrik üreticileri, OSBÜK Not: Kuruluş yılı resmî kaynaktan kesinleştirilemedi; şirket sitesi 28 yıllık deneyim ifadesini kullanıyor.
İzenerji İnsan Kaynakları Temizlik Bakım Onarım Enerji Güvenlik Hizmetleri İlaçlama ve Turizm
Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (İZENERJİ) Şirket · Kuruluş: 1992 · izenerji.com.tr İzmir Büyükşehir Belediyesinin iştirakidir; 1992'de belediyenin yayıncılık şirketi olarak kurulmuş, 2002'de enerji şirketine dönüştürülmüş, 2006'dan itibaren ağırlıkla belediyeye personel temini yapan bir hizmet şirketi olmuştur. 2021'den bu yana yeniden enerji alanına dönerek belediye tesislerine elektrik tedariki, güneş, rüzgar ve hidroelektrik proje geliştirme, enerji verimliliği ve enerji yöneticiliği hizmeti ile elektrikli araç şarj altyapısı kurulumunu üstlenir; Tire'deki stadyum çatısı güneş santrali bu dönemin ilk yatırımlarındandır. İzmir'in iklim nötr kent hedefinin uygulayıcılarından biri olması, belediyelerin kendi enerji şirketi kurma eğilimine örnek oluşturur. Duyuru, ihale ve hizmet bilgileri sitede yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Duyurular ve ihaleler (web). İlişkili: Büyükşehir belediyeleri, Şarj ağı işletmecileri (şarj ağı işletmeci lisansı), Lisanssız elektrik üreticileri, Başkanlar Sözleşmesi (Covenant of Mayors) Türkiye imzacıları
çalışanlarının önemli bir bölümünü oluşturur.
Başkanlar Sözleşmesi (Covenant of Mayors) Türkiye imzacıları
Yerel / bölgesel yapı · Kuruluş: 2008 · eu-mayors.ec.europa.eu Avrupa Komisyonunun 2008'de başlattığı, yerel yönetimlerin gönüllü iklim ve enerji taahhütlerini topladığı girişimdir. İmzacı belediyeler sera gazı envanteri çıkarmayı, belirli bir hedef yıla göre emisyon azaltımı taahhüdünü içeren Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı (SECAP) hazırlamayı ve iki yılda bir izleme raporu sunmayı üstlenir. Girişimin sitesinde Türkiye'den büyükşehir ve ilçe belediyeleri dahil doksanı aşkın imzacı listelenir; bunların bir kısmı 2030 hedefli eylem planı sunmuştur. Türkiye'de yerel iklim eylem planı pratiğinin ilk kaynağıdır ve İklim Kanunu ile zorunlu hale gelen yerel planlara zemin hazırlamıştır. İmzacı listesi, planlar ve izleme raporları sitede ülke filtresiyle görülebilir. Başlıca yayın ve kaynaklar: İmzacı veri tabanı ve SECAP belgeleri; CoM-munity Explorer. İlişkili: Büyükşehir belediyeleri, TBB, İl İDKK, SKB, MBB, 7552 sayılı İklim Kanunu
belediyeler de bulunabilir.
Türkiye Sağlıklı Kentler Birliği (SKB)
İdare Birlikleri Kanunu · skb.gov.tr Dünya Sağlık Örgütünün Sağlıklı Şehirler Hareketini Türkiye'de yürütmek üzere on belediyenin girişimiyle 2004'te kurulan mahalli idare birliğidir; merkezi Bursa'dadır ve DSÖ Avrupa Sağlıklı Şehirler Ağında Türkiye'yi temsil eder. İl ve ilçe belediyelerinden oluşan üyelerine eğitim, çalıştay ve yarışmalar düzenler. Son yıllarda iklim değişikliği gündemi ağırlık kazanmış; farklı üye kentlerde düzenlenen İklim Değişikliği Yerel Taraflar Konferansları (yerel COP) aracılığıyla iklim nötr ve dirençli kentler için yerel yol haritaları tartışılmaktadır. Belediyelerin enerji verimliliği, ulaşım ve sağlık politikalarını birlikte ele alan az sayıdaki platformdan biridir. Kentli Dergisi ve konferans raporları sitede yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Kentli Dergisi; İklim Değişikliği Yerel Taraflar Konferansı raporları; Sağlıklı Şehirler En İyi Uygulama Yarışması. İlişkili: TBB, MBB, Başkanlar Sözleşmesi (Covenant of Mayors) Türkiye imzacıları, Büyükşehir belediyeleri
Marmara Belediyeler Birliği (MBB)
Yerel / bölgesel yapı · Kuruluş: 1975 · Dayanak: 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu · marmara.gov.tr Marmara Denizi kirliliğine ortak çözüm arayan belediyelerin 25 Nisan 1975'te Marmara ve Boğazları Belediyeler Birliği adıyla kurduğu, Türkiye'nin ilk bölgesel belediye birliğidir. Marmara Bölgesindeki büyükşehir, il ve ilçe belediyelerini üye olarak toplar; kentleşme, göç, yerel diplomasi ve dayanıklılık alanlarında araştırma, eğitim ve danışmanlık verir. Bünyesindeki Sürdürülebilirlik ve İklim Değişikliği Merkezi ile Çevre Platformu, üye belediyelerin iklim eylem planı, enerji verimliliği ve sıfır atık çalışmalarına teknik destek sağlar. Sanayi ve nüfus yoğunluğu en yüksek bölgenin belediyelerini bir araya getirmesi nedeniyle yerel iklim politikalarında etkilidir. Marmara Urban Forum (MARUF), yayınları ve Data Marmara veri portalı başlıca kaynaklardır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Marmara Urban Forum (MARUF); Data Marmara; Faaliyet raporları ve yayınlar. İlişkili: TBB, SKB, Başkanlar Sözleşmesi (Covenant of Mayors) Türkiye imzacıları, Büyükşehir belediyeleri
Kalkınma ajansları
Görevleri Hakkında Kanun · ka.gov.tr Türkiye'nin 26 düzey 2 bölgesinin her birinde kurulu, kamu tüzel kişiliğine sahip bölgesel kalkınma kuruluşlarıdır; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda çalışır, vali, belediye başkanları ve oda temsilcilerinden oluşan yönetim kurullarıyla yönetilir. İZKA, İSTKA, GMKA, KUDAKA ve DOKA gibi ajanslar bölge planlarını hazırlar ve yerel yönetimlere, işletmelere ve kooperatiflere mali destek
programları açar. Son dönemde yeşil dönüşüm, güneş enerjisiyle tarımsal sulama, kooperatif güneş santralleri ve sanayide enerji verimliliği projeleri bu programlarda belirgin yer tutar. Bölgesel enerji potansiyel raporları, fizibilite desteği ve yatırım ofisleri yatırımcılar için ilk temas noktasıdır. Program çağrıları ve raporlar ajansların sitelerinde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Bölge planları; Mali destek programı rehberleri; Bölgesel sektör ve fizibilite raporları. İlişkili: KAGM, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Enerji kooperatifleri ve topluluk enerjisi girişimleri, İLBANK
kurulmuş, 2009'a kadar tüm bölgelere yaygınlaştırılmıştır.
İl özel idareleri (İÖİ)
Mineralli Sular Kanunu Büyükşehir olmayan 51 ilde, belediye sınırları dışındaki mahalli hizmetleri yürüten, vali başkanlığında il genel meclisi tarafından yönetilen mahalli idarelerdir. Enerji açısından en belirgin yetkileri 5686 sayılı Kanun kapsamındadır: jeotermal kaynak ve doğal mineralli su arama ve işletme ruhsatlarını ihale ederek verir, ruhsat sahiplerini denetler ve ruhsat gelirlerini tahsil eder. Ayrıca köy yolları, köy içme suyu ve kırsal altyapı yatırımları yoluyla kırsal enerji kullanımını etkiler. Jeotermal elektrik ve ısıtma yatırımlarının ruhsat safhası, su ve tarım arazisi çatışmaları bu idarelerin kararlarıyla şekillenir. Ruhsat ihaleleri Resmî Gazete ilan bölümünde ve ilgili idarelerin sitelerinde duyurulur. Başlıca yayın ve kaynaklar: Jeotermal ruhsat ihale ilanları; İl genel meclisi kararları. İlişkili: YİKOB, 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu, MAPEG, MTA, TJD, JESDER
YİKOB'lara geçmiştir.
Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları (YİKOB)
Kamu kurumu · Kuruluş: 2014 · Dayanak: 5302 sayılı Kanunun 6360 sayılı Kanunla eklenen ek 1. maddesi 6360 sayılı Kanunla il özel idareleri kaldırılan 30 büyükşehir ilinde, 2014'ten itibaren valilik bünyesinde kurulan ve vali adına merkezi yatırımların izlenmesi ile kaldırılan il özel idarelerinden kalan görevleri yürüten birimlerdir. Doğal kaynaklar ve ruhsat müdürlükleri aracılığıyla büyükşehir illerindeki jeotermal kaynak ve doğal mineralli su arama ve işletme ruhsatlarını ihale eder ve denetler; Manisa, Denizli ve İzmir gibi jeotermal potansiyeli yüksek illerde bu yetki yatırımcılar için belirleyicidir. Ayrıca kamu yatırımlarının il düzeyindeki koordinasyonunu ve bazı kırsal altyapı hizmetlerini üstlenir. İlanlar valilik sitelerinde ve Resmî Gazete ilan bölümünde yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Jeotermal ruhsat ihale ilanları. İlişkili: İÖİ, 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu, MAPEG, TJD, JESDER, EKB Not: Merkezî bir sitesi yoktur; her YİKOB ilgili valiliğin sitesinde yer alır.
Enerji kooperatifleri ve topluluk enerjisi girişimleri
Yönetmeliği 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre kurulan ve ortaklarının elektrik ihtiyacını lisanssız güneş veya rüzgar santraliyle karşılamayı amaçlayan kooperatifler ile yurttaş ortaklı topluluk enerjisi girişimleridir. Bursa'da Nilüfer Belediyesinin öncülüğünde 2015'te kurulan enerji kooperatifi ilk örneklerdendir; tarımsal kalkınma ve sulama kooperatiflerinin pompaj giderlerini düşürmek için kurduğu güneş santralleri ise en yaygın uygulamadır ve kalkınma ajansları ile büyükşehir belediyelerince desteklenir. Lisanssız üretim mevzuatındaki öz tüketim ve mahsuplaşma kısıtları modelin önündeki başlıca engeldir. Enerji demokrasisi, adil geçiş ve yerel sahiplik tartışmalarında örnek gösterilir; kooperatif kayıtları Ticaret Bakanlığı sisteminde tutulur. Başlıca yayın ve kaynaklar: Ticaret Bakanlığı kooperatif kayıtları; Kalkınma ajansı proje duyuruları. İlişkili: Lisanssız elektrik üreticileri, Kalkınma ajansları, Büyükşehir belediyeleri, Ticaret Bakanlığı, Enerji yoksulluğu alanında çalışan sivil toplum ve destek programları
ve Antalya'da sulama kooperatiflerinin güneşle sulama projeleri bu modelin güncel örnekleridir.
Yerel çevre platformları ve dava girişimleri
Yerel / bölgesel yapı · Dayanak: 2872 sayılı Çevre Kanunu; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu Enerji ve maden projelerinin etkilediği yörelerde köylüler, meslek odaları, barolar ve çevre dernekleri tarafından oluşturulan, çoğu tüzel kişiliği olmayan platformlardır. ÇED halkın katılımı toplantılarına katılır, ÇED olumlu kararları ile imar planlarına karşı idari yargıda iptal davası açar, bilirkişi süreçlerini izler ve kamuoyu kampanyası yürütür. Hidroelektrik santralleri, kömür santralleri ve maden sahaları, nükleer santral projeleri ile son yıllarda orman ve tarım alanlarındaki rüzgar ve güneş santralleri başlıca itiraz konularıdır. Mahkeme kararlarıyla projeleri durdurabildikleri için yatırım takvimi ve sosyal lisans açısından önemlidirler. Afşin-Elbistan, Gerze ve Alakır Vadisi gibi yerel mücadeleler bu kategorinin bilinen örnekleridir. İlişkili: Karadeniz İsyandadır Platformu, Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği, EGEÇEP, İkizköy Çevre Komitesi ve Akbelen Direnişi, Sinop Nükleer Karşıtı Platform, NKP, Kuzey Ormanları Savunması, ÇEDİDGM, ŞPO, Nükleersiz.org, Greenpeace Türkiye (Yeşil Barış Akdeniz Derneği)
kömür santrali projesi 2015'te sona ermiştir; Alakır Vadisi'ndeki HES karşıtı mücadele 2023 itibarıyla sürmekteydi.
Karadeniz İsyandadır Platformu
Yerel / bölgesel yapı · Kuruluş: 2009 · karadenizisyandadir.net Rize Çayeli Senoz Vadisi'ndeki hidroelektrik santrali tahribatına karşı başlayan eylemlerin ardından 25 Aralık 2009'da toplanan forumda kurulan, tüzel kişiliği olmayan ve gönüllülerin kolektif kararla yönettiği bir çevre platformudur. Doğu ve Orta Karadeniz'deki HES, maden, taş ocağı, Yeşil Yol, termik santral ve nükleer santral projelerini izler; köylülerin yargı süreçlerine destek verir, basın açıklamaları ve kent eylemleri düzenler. 2026'da da Artvin, Giresun, Ordu ve Tokat'taki maden projeleri ile Samsun Havza'daki güneş santrali projesine yönelik itirazları duyurmaktadır. Karadeniz'deki küçük HES'lerin sosyal lisans sorunu ve yenilenebilir yatırımların doğa koruma ile çatışması tartışmalarında öne çıkar. Haber ve raporlar sitede yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Raporlar ve basın açıklamaları (web). İlişkili: Yerel çevre platformları ve dava girişimleri, Sinop Nükleer Karşıtı Platform, DSİ
Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği
Dernek / birlik / vakıf Çanakkale ve Balıkesir'i kapsayan Kaz Dağları bölgesinin doğal ve kültürel varlıklarını korumak amacıyla kurulmuş bir dernektir. Kirazlı altın madeni ve Halilağa bakır madeni gibi maden projelerine, bölgedeki kömür yakıtlı santrallerin kurulması ve kapasite artışlarına karşı ÇED süreçlerine itiraz eder, iptal davaları açar ve halkın katılımı toplantılarını izler; Ocak 2026'da Halilağa bakır madeninin işletme izninin iptal edildiğini duyurmuştur. Biga Yarımadası'ndaki kömür santralleri, su havzalarının korunması ve orman alanlarındaki enerji yatırımları tartışmalarında yerel itirazın başlıca örgütlü seslerindendir. Her yıl düzenlenen Kazdağı Ekofestivali ve basın açıklamaları derneğin başlıca kamuoyu araçlarıdır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Kazdağı Ekofestivali sonuç bildirgeleri; Basın açıklamaları. İlişkili: Yerel çevre platformları ve dava girişimleri, Cengiz Enerji, ÇEDİDGM
durumdadır; güncel duyurular sosyal medya ve basın üzerinden yapılmaktadır. Kuruluş yılı doğrulanamadı.
Ege Çevre ve Kültür Platformu (EGEÇEP)
Dernek / birlik / vakıf · Kuruluş: 2005 · egecep.org.tr Ege Bölgesi'ndeki çevre ve kültür örgütleri, meslek odası şubeleri ve bireylerce 25 Aralık 2005'te platform olarak kurulan, bugün Ege Çevre ve Kültür Derneği çatısı altında çalışan bir yapıdır. Muğla'daki Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy kömür santralleri ile linyit sahalarının genişlemesine, Karaburun'daki rüzgar ve güneş projelerinin imar planlarına ve altın madenciliğine karşı hukuki süreç yürütür; 2026'da Milas'taki acele kamulaştırma kararlarına karşı çok sayıda dava açtığını
duyurmuştur. Bileşen örgütlerin deneyimini bir araya getirmesiyle Ege'deki enerji projelerine yönelik yerel itirazların koordinasyon merkezidir. Kurultay bildirgeleri, dosyalar ve basın açıklamaları sitede yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Kurultay sonuç bildirgeleri; Dosyalar ve basın açıklamaları (web). İlişkili: Yerel çevre platformları ve dava girişimleri, İkizköy Çevre Komitesi ve Akbelen Direnişi, EÜAŞ
kullanır.
İkizköy Çevre Komitesi ve Akbelen Direnişi
Yerel / bölgesel yapı · Kuruluş: 2019 Muğla Milas'a bağlı İkizköy ve çevre köylerin, Yeniköy ve Kemerköy kömür santrallerini besleyen linyit sahasının Akbelen Ormanı'na doğru genişletilmesine karşı yürüttüğü örgütlü mücadeledir; köylüler 2019'dan itibaren ormanda nöbet tutmaya başlamıştır. Santralleri ve maden sahasını işleten, Limak ile İç İçtaş ortaklığındaki şirketin ÇED, ağaç kesimi ve acele kamulaştırma işlemlerine karşı açılan davaları, 2023'teki kesimler sırasında ulusal gündeme gelmiştir. Eylül 2026'da acele kamulaştırma davası Danıştay'da duruşmayla görülmüştür. Özelleştirilmiş kömür santrallerinin ömür uzatması, kömürden çıkış takvimi ve adil geçiş tartışmalarında Türkiye'nin sembol vakasıdır. Gelişmeler EGEÇEP açıklamaları ve yargı kararları üzerinden izlenebilir. İlişkili: Yerel çevre platformları ve dava girişimleri, EGEÇEP, Limak Enerji, IC İçtaş Enerji, EÜAŞ
üzerinden yapılır. Başlangıç yılı olarak ormandaki nöbetin başladığı 2019 verilmiştir.
Sinop Nükleer Karşıtı Platform
Yerel / bölgesel yapı Sinop'ta planlanan nükleer santral projesine karşı yerel örgütler, meslek odaları, sendikalar ve bireylerin oluşturduğu, dönem sözcüleriyle temsil edilen bir platformdur. Santral sahası ve ÇED süreçlerini izler, ulusal ve bölgesel çevre örgütleriyle birlikte her yıl Çernobil felaketinin yıldönümünde Sinop'ta miting düzenler; Nisan 2026'daki mitinge Türk Tabipleri Birliği gibi meslek örgütleri de katılmıştır. Sinop projesine ilişkin hükümetlerarası görüşmeler, santralin deprem ve ekosistem riskleri, nükleer atık ve maliyet tartışmalarında yerel itirazın örgütlü sesidir. Türkiye'deki ikinci nükleer santral projesinin sosyal kabulü tartışılırken ilk başvurulan yerel muhataplardandır. Açıklamaları ulusal basın ve sosyal medya hesapları üzerinden duyurulur. Başlıca yayın ve kaynaklar: Basın açıklamaları; Çernobil anma mitingi bildirgeleri. İlişkili: Yerel çevre platformları ve dava girişimleri, NKP, Nükleersiz.org, NEGM, NDK, Karadeniz İsyandadır Platformu Not: Resmî bir web sitesi bulunamadı. Kuruluş yılı doğrulanamadı.
Nükleer Karşıtı Platform (Mersin) (NKP)
Yerel / bölgesel yapı Akkuyu Nükleer Güç Santraline karşı Mersin'de örgütlenen, çevre dernekleri, meslek odaları ve sendika şubelerini bir araya getiren bir platformdur. Santralin ÇED ve lisans süreçlerine, yargı denetimi ile bağımsız denetim eksikliğine ilişkin açıklamalar yapar; santral sahası çevresinde çadır kampı, çalıştay ve bilgilendirme toplantıları düzenler. 2026'da da Akkuyu'daki yargı süreçlerine ilişkin açıklamalar yapmış ve platform bileşenlerini bir araya getiren toplantılar düzenlemiştir. Akkuyu'nun işletmeye alınması, radyasyon izleme, nükleer atık ve Rus sermayeli proje şirketinin denetimi tartışmalarında yerel itirazın örgütlü sesidir. Açıklamaları Mersin yerel basını ve ulusal basın üzerinden izlenebilir. Başlıca yayın ve kaynaklar: Basın açıklamaları. İlişkili: Yerel çevre platformları ve dava girişimleri, Sinop Nükleer Karşıtı Platform, Nükleersiz.org, Akkuyu Nükleer Anonim Şirketi, NDK
nedenle web alanı boş bırakıldı. Kuruluş yılı doğrulanamadı.
Kuzey Ormanları Savunması
Yerel / bölgesel yapı · Kuruluş: 2013 İstanbul'un kuzeyindeki orman, su havzası ve tarım alanlarını tehdit eden büyük altyapı projelerine karşı 2013'te örgütlenen, gönüllülerden oluşan ve tüzel kişiliği olmayan bir kent ekolojisi hareketidir. Üçüncü köprü, havalimanı, Kanal İstanbul ve kuzey otoyolu projelerinin yanı sıra bölgedeki maden ve taş ocaklarını, son yıllarda da Kuzey Ormanları'nda planlanan rüzgar santrallerini izler; ÇED toplantılarına katılır, dava ve imza kampanyası yürütür. 2026'da on binlerce ağacın kesilmesini gerektirdiği belirtilen rüzgar santrali projelerine ve yeni demiryolu projesine karşı çıkmıştır. Yenilenebilir enerji yatırımlarının orman alanlarında yer seçimi tartışmasında öne çıkar. Açıklamaları basın ve sosyal medya üzerinden duyurulur. Başlıca yayın ve kaynaklar: Basın açıklamaları; Tehdit haritaları ve dosyalar. İlişkili: Yerel çevre platformları ve dava girişimleri, OGM, TÜREB
yapılmaktadır.
Tüketiciler Konfederasyonu (TÜKON)
Dernek / birlik / vakıf · Kuruluş: 2023 · tukon.org.tr Tüketici hakları alanında çalışan federasyonların 2023'te kurduğu üst örgüttür; üyeleri arasında Tüketici Dernekleri Federasyonu (TÜDEF), TÜÇEDEF ve TÜRFED bulunur ve bu federasyonlar aracılığıyla il ve ilçelerdeki tüketici derneklerini temsil eder. Tüketicilere hukuk servisi, şikâyet dilekçesi örnekleri ve sertifikalı eğitimler sunar; Ticaret Bakanlığı ile görüşmeler yürütür ve kent konseylerinde temsil edilir. Elektrik ve doğal gaz fatura itirazları, güvence bedelleri ve tüketici hakem heyetlerinin yapısına ilişkin değişiklikler gibi konularda kamuoyu açıklamaları yapar. Hane abonelerinin tarife ve fatura tartışmalarındaki örgütlü sesi olarak EPDK ve Bakanlık süreçlerinde muhataptır. Basın bültenleri, raporlar ve mevzuat derlemeleri sitede yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Basın bültenleri; Raporlar; Tüketici şikâyet dilekçesi örnekleri. İlişkili: Tüketici Hakem Heyetleri, TÜKODER, TBF, EPDK, Ticaret Bakanlığı
Tüketici Birliği Federasyonu (TBF)
Dernek / birlik / vakıf · tuketici.org.tr Beş tüketici derneğinin bir araya gelerek kurduğu, İstanbul merkezli bir federasyondur. Siyasi, idari ve ticari yapılardan bağımsız olduğunu, reklam ve sponsorluk kabul etmediğini belirtir; tüketicilerin sağlık, güvenlik, bilgi edinme, tazminat ve temsil haklarını savunur. Aylık market endeksi ve fiyat açıklamalarıyla hanelerin yaşam maliyetini izler; elektrik ve doğal gaz zamları, faturalardaki destek kaldırma uygulamaları ve depozito gibi düzenlemeler hakkında basın açıklamaları yapar. Enerji fiyatlarının dar gelirli hanelere etkisi tartışmalarında medyada sık alıntılanan tüketici örgütlerindendir. Basın açıklamaları, market endeksi ve eetikett adlı süreli yayını sitede yayımlanır. Başlıca yayın ve kaynaklar: Market Endeksi (aylık); eetikett (süreli yayın); Basın açıklamaları. İlişkili: TÜKON, TÜKODER, Tüketici Hakem Heyetleri, Enerji yoksulluğu alanında çalışan sivil toplum ve destek programları Not: Kuruluş yılı sitede belirtilmiyor.
Tüketiciyi Koruma Derneği (TÜKODER)
Dernek / birlik / vakıf · Kuruluş: 1989 1989'da kurulan ve çok sayıda ilde şubesi bulunan tüketici derneğidir. Tüketicilere danışmanlık verir, hakem heyeti ve tüketici mahkemesi başvurularında yol gösterir, fahiş fiyat, toplu taşıma ve enerji zamlarına karşı kampanya ve eylem düzenler. Elektrik faturalarının yasal süre dışında düzenlenmesi, kayıp kaçak bedeli, elektrik ve doğal gaz zamları ile tüketici hakem heyetlerinin yapısının değiştirilmesine ilişkin itirazlarıyla enerji tarifesi tartışmalarında öne çıkar; 2026'da TÜKON ile birlikte hakem heyetlerine ilişkin düzenlemeye tepki göstermiştir. İzmir, İstanbul ve Kocaeli şubeleri yerel basında düzenli açıklama yapar. Genel merkez ve şube açıklamaları basın üzerinden izlenebilir. Başlıca yayın ve kaynaklar: Basın açıklamaları.
İlişkili: TÜKON, TBF, Tüketici Hakem Heyetleri, EPDK
haberine dayanır.
Enerji yoksulluğu alanında çalışan sivil toplum ve destek programları
Yerel / bölgesel yapı Hanelerin yeterli ısınma, soğutma ve elektrik hizmetine makul maliyetle erişememesi olarak tanımlanan enerji yoksulluğu Türkiye'de henüz resmî bir tanıma sahip değildir; alan araştırma kuruluşları, yeni kurulan dernekler ve kamu sosyal yardım programlarının kesişiminde şekillenir. SEFİA gibi düşünce kuruluşları raporlar hazırlar, 2026'da kurulan ENYOKDER konuyu yapısal bir enerji politikası sorunu olarak ele alır. Kamu tarafında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı elektrik tüketim desteği öder, sosyal yardımlaşma vakıfları kömür yardımı dağıtır. Tarife sübvansiyonlarının azaltılması, kademeli tarife ve bina yalıtımı tartışmalarında bu aktörler öne çıkar. TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması'ndaki konutu yeterince ısıtamama göstergesi temel veri kaynağıdır. Başlıca yayın ve kaynaklar: TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması. İlişkili: SEFiA, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, TÜİK, TBF, Enerji kooperatifleri ve topluluk enerjisi girişimleri
bir programı doğrulanamadığı için ayrı giriş açılmadı.